خانه يك ماه. يا خياطى يا تعمير و بنائى يك روز. و يا خود كار مشخّص شود مانند دوخت لباس معين با چنين خصوصيتى: خياطى فارسى يا رومى، بدون آنكه متعرض زمان شوند؛ در صورتى كه زمان در رغبت‌ها مؤثر نباشد وگرنه بايد آخر آن مشخص گردد.

امّا اجرت، پس معلوم بودن آن، و تعيين مقدار آن با پيمانه يا وزن يا شمردن در مكيل و موزون و معدود، و با مشاهده يا با توصيف در غير آنها، معتبر است، و جايز است (اجرت) عين خارجى يا كلى در ذمّه، يا كارى يا منفعت يا حق قابل انتقالى باشد، همچون ثمن در بيع.

(١)

مسأله ٣- اگر چارپايى را براى باربرى اجاره كند بايد جنس چيزى را بر آن بار مى‌كند، معين كند

؛ زيرا اغراض با اختلاف جنس بار، مختلف مى‌شود.

و هم چنين مقدار بار و لو با مشاهده و تخمين، (بايد معين شود). و اگر آن را براى مسافرت اجاره كند بايد راه و وقت حركت از شب يا روز و مانند آن را، تعيين كند. بلكه بايد سواره را مشاهده كند يا توصيف شود بطورى كه با آن رفع جهالت و خطر بشود.

(٢)

مسأله ٤- آنچه كه معلوم شدن منفعت آن به حسب زمان است، بايد زمان آن را معين كند:

يك روز يا يك ماه يا يك سال يا مانند اينها. پس اندازه‌گيرى آن به چيز مجهول، صحيح نيست.

(٣)

مسأله ٥- اگر بگويد: هر مقدار در اين خانه سكونت كردى هر ماهى مثلا به يك دينار در صورتى كه قصدش اجاره باشد باطل است.

و اگر مقصود اين باشد كه براى او در مقابل عوض، مباح كند، ظاهرا صحيح است، و فرق اين است كه مستأجر در اجاره مالك منفعت مى‌باشد بر خلاف كسى كه منفعت برايش مباح شده، كه مالك آن نمى‌باشد و مالك خانه در صورتى كه وى منفعت را استيفا كند، در ذمه او، عوض را مالك مى‌شود. و اگر بگويد: اگر اين لباس را به طرز فارسى بدوزى، مزدت يك درهم است و اگر به طرز رومى بدوزى دو درهم، به عنوان اجاره باطل است و به عنوان جعاله صحيح است.

(٤)

مسأله ٦- اگر از شخصى چارپايى را اجاره كند تا خود او يا كالايش را تا جايى در وقت معينى ببرد

مثل اين كه چارپايى را اجاره كند كه براى روز عرفه او را به كربلا برساند، و او را نرساند، پس اگر اين نرساندن به خاطر وسيع نبودن وقت باشد، يا به خاطر اينكه رساندن او به جهت ديگرى ممكن نباشد، اجاره باطل است. ولى اگر زمان وسيع باشد و او را نرساند هيچ چيز از اجرت را استحقاق پيدا نمى‌كند چه تقصير از او باشد يا نه؟ مثل اين كه راه را گم كند. و اگر چارپا را اجاره كند تا او را به جاى معينى برساند ليكن بر او شرط كند كه در وقت خاصّى‌