، و ليكن اوّلى (حج واجب) از اصل مال و دوّمى (حج مستحب) از ثلث آن است و اگر وصيت كند كه حج بلدى بجا آورند اجرت اضافه بر اجرت حج ميقاتى در اوّلى (حج واجب) از ثلث است و تمامى اجرت دوّمى در (حج مستحبى) از ثلث است.

(٢)

مسأله ٣- اگر (ميّت) اجرت را معين نكرده باشد

، بر وصى- با عدم رضايت ورثه يا بودن قاصر (مانند صغير و ديوانه) در بين آنان- لازم است كه به اجرة المثل اقتصار نمايد. (و بيشتر از آن نپردازد) البته وارث غير قاصر مى‌تواند از سهم خودش براى اجرت هر اندازه كه خواست بپردازد، و اگر كسى كه- به كمتر از اجرة المثل راضى است- پيدا شود، بر وصى واجب است- كه با شرط مذكور او را اجير نمايد (يعنى با وجود قاصر در ميان ورثه و يا عدم رضايت آنان در صورتى كه ميّت اجرت را معين نكرده)- و واجب است براى يافتن چنين شخصى،- با عدم رضايت ورثه يا بودن قاصر در بين آنان- احتياطا فحص نمايد. بلكه وجوب فحص خصوصا با گمان به وجود او، خالى از قوّت نيست، البته فحص خيلى زياد واجب نيست. و اگر كسى پيدا شود كه به نيابت از او تبرعا حج انجام بدهد، اكتفاء به آن جايز است، به اين معنى كه شتاب و اقدام به اجير گرفتن واجب نيست. بلكه با وجود قاصر در بين ورثه، احتياط همين است. پس اگر حج را بطور صحيح انجام داد، كفايت مى‌كند، وگرنه اجير گرفتن واجب است. و اگر كسى پيدا نشد كه به اجرة المثل راضى باشد در صورتى كه حج واجب باشد، ظاهر آن است كه پرداخت بيشتر از اجرة المثل واجب است و جايز نيست كه به سال آينده تأخير بيندازد و لو اينكه بداند (در سال آينده) كسى كه به اجرة المثل يا كمتر راضى باشد هست. و همچنين است اگر به مبادرت (زود انجام دادن) در حج مستحبى وصيت كرده باشد.

و اگر موصى، مقدارى را براى اجرت (حج) معين كرده باشد، همان متعين است و در حج واجب در صورتى كه بيشتر از اجرة المثل نباشد، از اصل مال برداشت مى‌شود و اگر بيشتر از آن باشد، مقدار زائد از ثلث مى‌باشد، و در حج مستحبى تماما از ثلث برداشت مى‌شود. پس اگر آنچه را كه معين كرده براى حج كافى نباشد، واجب آن است كه در حج واجب از اصل مال تكميل شود و در حج مستحبى تفصيل است.

(٣)

مسأله ٤- در صورت عدم رضايت ورثه يا بودن قاصر در بين آنان‌

، واجب است به اجير گرفتن كسى كه از ديگران اجرت كمترى مى‌گيرد، اقتصار شود. و براى ورثه كبير احتياط آن است كه آن را كه مناسب حال ميّت و شخصيّت او است اجير نمايند.

(٤)

مسأله ٥- اگر وصيت كند و يك مرتبه يا چند مرتبه مشخص را معين كند

همان متعين است (و بايد انجام داد) و اگر معين نكرده باشد يك حج كفايت مى‌كند مگر اينكه قرينه‌اى باشد كه قصد او تكرار مى‌باشد، و اگر وصيت به ثلث مال نمايد و جز حج را معيّن ننمايد بعيد نيست كه صرف آن در حج لازم باشد. و اگر وصيت به تكرار حج نمايد، دو مرتبه كفايت مى‌كند مگر