«كسى كه شراب‌خوار است بايد آن را ترك نمايد» و امّا نهى همه يا بعضى از آنان بالخصوص واجب نيست؛ بلكه جايز نيست. و اگر در متوجه ساختن نهى به عنوانى كه منطبق بر گناه كار است نسبت به بقيه اشخاص هتك حرمت باشد، ظاهر آن است كه (نهى از منكر) واجب نيست؛ بلكه جايز نيست.

(٢)

مسأله ١٢- اگر بداند كه حرامى را انجام داده يا واجبى را ترك نموده است‌

ولى عينا آن را نداند، (انكار) به نحو ابهام واجب است، و اگر اجمالا بداند كه او يا واجبى را ترك مى‌كند و يا حرامى را مرتكب مى‌شود، (انكار او) اين چنين با بطور ابهام واجب است.

(٣)

[شرط] چهارم اينكه: در انكار (و امر يا نهى) او مفسده‌اى نباشد.

(٤)

مسأله ١- اگر بداند يا گمان كند كه انكار او موجب ضرر جانى يا آبروئى يا مالى كه مورد توجّه است‌

، بر او يا بر يكى از مربوطين او مانند خويشان و ياران و همراهانش مى‌شود، (انكار) واجب نيست و از او ساقط مى‌شود؛ بلكه همچنين است اگر بخاطر احتمال كه عقلاء به آن اعتناء مى‌كنند ترس متوجه شدن چنين ضررى را داشته باشد، (واجب از او ساقط مى‌شود). و ظاهر آن است كه بقيه مؤمنين هم به خويشان و دوستانش ملحق مى‌شوند.

(٥)

مسأله ٢- در متوجه شدن ضرر فرقى نيست بين اينكه بالفعل باشد يا در آينده‌

؛ پس اگر ترس داشته باشد كه در آينده، ضررى به او يا به غير او مى‌رسد، وجوب (انكار) ساقط مى‌شود.

(٦)

مسأله ٣- اگر بداند يا گمان كند يا به جهت احتمالى كه عقلاء به آن اعتناء مى‌كنند بترسد كه در صورت انكار، او يا مربوطين او در تنگنا و سختى واقع مى‌شوند

(انكار) واجب نمى‌باشد و بعيد نيست كه ساير مؤمنين نيز، به مربوطين ملحق باشند.

(٧)

مسأله ٤- اگر بر جان و يا آبروى خودش و يا بر جان و آبروى مؤمنين، ترس داشته باشد

، انكار (و امر يا نهى) حرام است. و همچنين است اگر بر اموال مؤمنين كه مورد توجه است بترسد.

(انكار حرام است) ولى اگر بر مال خودش بترسد بلكه بداند كه ضرر مالى به او مى‌رسد، پس اگر چنانچه در حدى نباشد كه او را به تنگنا و سختى بيندازد، ظاهر آن است كه انكار او حرام نيست؛ و در صورتى كه موجب حرج و سختى باشد، بعيد نيست كه انكار، حرام باشد.

(٨)

مسأله ٥- اگر اقامه واجب يا ريشه كن كردن منكرى متوقف بر بذل مالى باشد

كه مورد توجّه است، بذل آن واجب نيست؛ ليكن در صورتى كه بگونه‌اى نباشد كه در حرج و سختى بيفتد، خوب است، و در صورتى كه موجب آن باشد بعيد نيست كه جايز نباشد. ولى اگر موضوع از چيزهايى باشد كه شارع مقدس به آن اهميت مى‌دهد و در هر حال، خلاف آن را رضايت ندارد،