؛ و آن گفتن: «لا و اللّه» و «بلى و اللّه» است و هر چيزى كه در هر زبانى هم معناى آن باشد در صورتى كه در مقام اثبات چيزى يا نفى آن باشد. و اگر قسم به لفظ جلاله «اللّه» يا مرادف آن باشد جدال مى‌باشد.

او احتياط آن است كه ساير نامهاى خداى متعال مانند رحمان و رحيم و خالق آسمانها و مانند اينها به لفظ جلاله ملحق باشد، و اما سوگند به غير خداى متعال از مقدسات، ملحق به جدال نمى‌باشد.

(٢)

مسأله ٢٤- اگر در جدال راستگو باشد و (حد اكثر) آن را دو بار تكرار كند

كفاره‌اى بر او نيست.

و در مرتبه سوم كفاره هست كه يك گوسفند باشد؛ و اگر دروغگو باشد احتياط آن است كه در يك مرتبه، يك گوسفند كفاره بدهد، و در دو مرتبه يك گاو و در سه مرتبه يك شتر (كفاره دهد) بلكه خالى از قوت نيست.

(٣)

مسأله ٢٥- اگر به دروغ جدال كند و كفاره بدهد سپس براى مرتبه دوّم جدال نمايد

بعيد نيست كه يك گوسفند واجب باشد نه يك گاو، و اگر دو بار جدال كند و يك گاو كفاره دهد سپس بار ديگر جدال نمايد ظاهر اين است كه كفاره‌اش يك گوسفند باشد و در همين فرض اگر دو بار (ديگر) جدال كند ظاهر اين است كه كفاره‌اش يك گاو است نه يك شتر.

(٤)

مسأله ٢٦- اگر بيشتر از سه مرتبه با راستگويى جدال نمود

بر او يك گوسفند است. البته اگر بعد از سه مرتبه كفاره بدهد سپس سه مرتبه (ديگر) و بيشتر جدال نمايد كفاره ديگرى بر او واجب است.

و اگر به دروغ ده مرتبه يا بيشتر جدال نمايد كفاره‌اش يك شتر است اما اگر بعد از سه مرتبه- يا بيشتر كفاره بدهد سپس جدال نمايد كفاره بر ترتيب گذشته تكرار مى‌شود.

(٥)

مسأله ٢٧- در مقام ناچارى براى ثابت كردن حقى يا باطل كردن باطلى قسم به لفظ جلاله و غير آن جايز است.

(٦)

دوازدهم: كشتن جانورانى كه در بدن سكونت مى‌گزينند

از قبيل شپش و كك و مانند اينها.

و همچنين است حيواناتى كه در بدن ديگر حيوانات مى‌باشند. و انداختن آنها از بدن و انتقال دادن آنها از جايشان به جايى كه از آن مى‌افتد جايز نيست بلكه احتياط آن است كه آنها را به جايى كه در معرض سقوط مى‌باشند انتقال ندهد؛ بلكه احوط اولى آن است كه به جايى كه محل اوّلى شان بيشتر آن‌ها را حفظ مى‌كند آنها را انتقال ندهد، و بعيد نيست كه در كشتن آنها كفاره نباشد ليكن احتياط آن است كه مشتى از طعام صدقه بدهد.