پنج شتر را رها كرده و براى همه شترها از نو يك سال قرار مى‌دهد. و همچنين است اگر در بين سال نصاب مستقلّى را مالك شود، مثل سى و شش يا چهل و شش و به همين منوال. و آغاز سال نوزادان (گوسفند يا گاو و شتر) و يا ملك جديد وقتى است كه آخرين عدد كه با آن نصاب كامل مى‌شود به دست آيد- اگر به تدريج و پراكنده حاصل مى‌شوند-. و در صورت دوّم (كه ملك جديد مكمل نصاب باشد) بعد از تمام شدن سال اصل، براى همه، يك سال (جديدى) قرار مى‌دهد و آغاز سال همه، وقت پايان يافتن سال اصل است؛ و بنابر اقوى آغاز سال نتاج (يعنى نوزادان) وقت بى‌نياز شدن آنها از شير به واسطه چريدن نيست، اگر چه مادران آنها علوفه خوار باشند.

(١)

گفتارى در مورد آخرين شرط

(٢)

مسأله- شرط است در (تعلق زكات به) چهار پايان كه در هيچ وقت سال وسيله كار نباشند

و لو در قسمتى از سال چنين باشد در آنها زكات (واجب) نيست اگر چه (تمام سال) بيابان چر باشد و معيار در اينكه حيوان وسيله كار است (يا نه؟، نظر) عرف است.

(٣)

سخن درباره حيوانى كه براى زكات گرفته مى‌شود، باقى مانده است‌

(٤)

مسأله ١- حيوان مريض (به عنوان زكات) از نصاب حيوانهاى سالم و پير (به عنوان زكات) از نصاب جوانها و معيوب از نصاب صحيح گرفته نمى‌شود

اگر چه جزء نصاب شمرده شود. امّا اگر تمام عدد نصاب مريض باشند و مرض همه آنها يكى باشد (مالك) تكليف نمى‌شود كه حيوان صحيحى بخرد و دادن يكى از همين مريضها كفايت مى‌كند. و اگر بعضى سالم و بعضى مريض باشند احتياط واجب- اگر اقوى نباشد- آن است كه يك گوسفند متوسط و صحيحى را بدون ملاحظه كردن نسبت مريض و صحيح آن بدهد. و همچنين گوسفندى كه زاييده تا پانزده روز (براى زكات) گرفته نمى‌شود، اگر چه مالك آن را بدهد مگر زمانى كه تمام گوسفندهاى نصاب اينچنين باشند. و گوسفند فربه و پروارى كه براى خوردن آماده كرده و گوسفند نرى كه براى تخم‌گيرى گله لازم است (براى زكات) گرفته نمى‌شود؛ بلكه بنابر اقوى آنها جزء نصاب شمرده نمى‌شوند اگر چه احتياط مستحب شمارش آنها است.

(٥)

مسأله ٢- گوسفندى كه براى زكات گوسفند و شتر و جبران زكات شتر[١]، گرفته مى‌شود

اگر از

[١] براى روشن شدن معناى جبران، به مسأله ٤ از مسائل« گفتار نصاب»، ص ٢٩٠، مراجعه شود.