زيرا كارى نكرده است، و آن غير هم مستحق نيست زيرا به او امر نشده است كه آن كار را انجام دهد و براى كار او جعل قرار داده نشده است. پس او مانند متبرّع مى‌باشد؛ ولى اگر جعاله را بر عمل- نه به قيد مباشرت- قرار داده شود بطورى كه آن شخص، اگر با اجاره يا نائب گرفتن يا با جعاله (ديگر) آن را تحصيل كند، (اين) جعاله شامل آن مى‌شود و عمل آن ديگرى از كسى كه برايش جعل قرار داده شده، تبرع و كمكى به او باشد، (شخصى كه جعل براى او قرار داده شده) مستحق جعل قرار شده مى‌باشد.

(٣)

مسأله ٩- اگر جعل براى كارى قرار داده شود و حال آن كه يا قبل از واقع ساختن جعاله، شخصى آن را انجام داده باشد

و يا به قصد تبرع و نگرفتن عوض باشد، عمل او بدون جعل و اجرت واقع مى‌شود.

(٤)

مسأله ١٠- عامل، جعل قرار شده را- در صورتى كه متبرع نباشد- مستحق مى‌شود

و لو اين كه كار او بخاطر جعل نباشد. پس اطلاع داشتن او از التزام جاعل به جعل، معتبر نيست بلكه اگر از روى خطا و غفلت، بلكه بدون تشخيص مانند طفل غير مميّز و ديوانه، آن را انجام دهد، ظاهر آن است كه مستحق آن مى‌باشد كما اين كه گذشت. ولى اگر دروغ خبر دهنده آشكار شود مانند اين كه خبردهنده‌اى (به دروغ) خبر دهد كه فلانى گفت: «هر كس چارپايم را برگرداند براى او چنين چيز است» و او هم به اعتماد خبر او چارپا را برگرداند. مستحق چيزى نمى‌باشد نه از صاحب چارپا و نه از خبر دهنده دروغ‌گو؛ البته اگر قول او اطمينان بياورد بعيد نيست كه به جهت فريب، اجرت مثل كار او را ضامن باشد.

(٥)

مسأله ١١- اگر بگويد: «كسى كه مرا به مالم راهنمايى كند براى او چنين است»

آنگاه كسى كه مال او در دستش است او را راهنمايى كند، مستحق چيزى نمى‌شود؛ زيرا اين راهنمايى بر او شرعا واجب است. و اگر بگويد: «كسى كه مال مرا به من برگرداند براى او چنين است» پس اگر مال از چيزهايى باشد كه ردّ آن سختى و هزينه دارد مانند چارپاى فرارى، (شخصى كه مال وى دستش بوده، با رد كردن) مستحق جعل قرار شده مى‌شود در صورتى كه بطور غصب در دستش نباشد و اگر (چنين نباشد و سختى و هزينه نداشته باشد) مانند درهم و دينار، مستحق چيزى نمى‌شود.

(٦)

مسأله ١٢- عامل با تسليم كار مستحق جعل مى‌شود

؛ پس اگر براى برگرداندن چارپا به مالكش جعل قرار داده شود و او هم آن را به شهر بياورد سپس (چارپا از شهر) فرار كند.

مستحق چيزى نمى‌شود. ولى اگر جعل بر مجرّد رساندن چارپا به شهر باشد مستحق آن مى‌شود.