بزرگ است. و در قرآن عزيز و اخبار زيادى، به شدت با آن برخورد شده است (١) حتى درباره آن در حديث صحيح از مولاى ما امام صادق (عليهم السّلام) وارد شده است كه فرمود: «يك درهم ربا نزد خدا شديدتر از هفتاد زنا است كه تمام آن با محرم باشد»[١] و از پيغمبر (صلّى اللّه عليه و آله) است كه در وصيتش به على (عليهم السّلام) فرموده: «اى على! ربا هفتاد جزء است، آسانترين آنها مانند اين است كه مردى با مادرش در بيت اللّه الحرام، زنا نمايد»[٢] و (باز) از پيغمبر (صلّى اللّه عليه و آله) است: «هر كه ربا بخورد خداوند اندر وى او را به قدرى كه ربا خورده از آتش جهنم پر مى‌كند و اگر از آن مالى را كسب كند خداوند هيچ عملى را از او قبول نمى‌كند و مادامى‌كه يك قيراط ربا نزد او هست، دائما در لعنت خدا و ملائكه قرار دارد»[٣]. و (همچنين) از پيغمبر (صلّى اللّه عليه و آله) است: «به درستى كه خداوند خورنده ربا و نماينده او كاتب و شاهدهاى آن را لعنت كرده است»[٤]. و غير اينها.

و ربا دو قسم است: «معامله‌اى» و «قرضى». امّا اوّلى آن است كه يكى از دو چيز مثل هم، (يا) با زياده عينى، به مثل ديگر فروخته شود مانند فروختن يك من گندم به دو من آن، يا به يك من آن و يك درهم، يا با زياده حكمى مانند يك من گندم نقدا به يك من آن نسيه. و اقوى آن است كه اختصاص به بيع ندارد، بلكه در ساير معاملات مثل صلح و مانند آن نيز جارى مى‌شود. (٢)

و شرط آن دو چيز است:

(٣)

اوّل- آنكه عرفا جنس يكى باشد

؛ پس هر چه كه در نظر عرف بر آن گندم يا برنج يا خرما يا انگور صدق كند و حكم به يكى بودن جنس آن كنند، بيع بعضى از آن به بعضى ديگرش با اضافى جايز نيست. اگر چه در صفات و خواص مختلف باشند. پس اضافى بين گندم پست سرخ و گندم خوب سفيد، و بين برنج عنبرى خوب و برنج نامرغوب شنبه و خرماى نامرغوب زاهدى و خرماى خوب خستاوى و غير اينها از چيزهايى كه عرفا يك جنس حساب مى‌شوند جايز نيست. به خلاف آنچه كه عرفا يكى حساب نمى‌شود مانند گندم و عدس؛ پس اضافى بين آنها مانعى ندارد.

(٤)

دوّم- آنكه عوض و معوض از مكيل يا موزون باشد

؛ پس در چيزى كه با شمردن يا مشاهده فروخته مى‌شود، ربا نيست.

(٥)

مسأله ١- جو و گندم در باب ربا در حكم يك جنس مى‌باشند

؛ پس عوض نمودن آنها با هم‌

[١] وسائل الشيعة، ج ١٢، باب ١ از ابواب ربا، ح ١، ص ٤٢٢.

[٢] وسائل الشيعة، ج ١٢، باب ١ از ابواب ربا، ح ١٢، ص ٤٢٦.

[٣] وسائل الشيعة، ج ١٢، باب ١، از ابواب ربا، ح ١٥، ص ٤٢٧.

[٤] وسائل الشيعة، ج ١٢، باب ٤، از ابواب ربا، ح ٢، ص ٤٣٠.