جايز نيست، و وجوب (امر يا نهى) ساقط مى‌شود. بلكه در صورت مساوى بودن آنها از نظر ملاك، ظاهر اين است كه (اجازه دادن) جايز نيست، و وجوب ساقط مى‌شود. و امّا اگر مورد امر و نهى مهمتر باشد پس اگر اهميت آن طورى است كه مولا به تخلف از آن در هيچ صورت رضايت ندارد مانند قتل نفس محترمه، واجب است (به ترك واجب يا ارتكاب حرام ديگر) اجازه بدهد، وگرنه در اينكه اجازه دادن جايز باشد تأمل است اگر چه خالى از وجه نيست.

(١)

مسأله ٨- اگر بداند كه انكارش نسبت به مطلبى در حال حاضر بى‌تأثير است‌

و ليكن مى‌داند يا احتمال مى‌دهد كه (همين) امر فعلى نسبت به آينده اثر دارد (امر كردن) واجب است. و همچنين اگر بداند كه نهى او از خوردن شراب نسبت به كاسه مشخصى بى‌اثر است ليكن نهى او از آن براى بعد بطور كلى يا تا حدودى در ترك شرب خمر مؤثر است، (نهى كردن) واجب است.

(٢)

مسأله ٩- اگر بداند كه امر يا نهى او نسبت به ترك‌كننده و فاعل كارى اثر ندارد

ليكن نسبت به غير او به شرطى كه خطاب بوى توجه پيدا نكند اثر دارد، واجب است كه به انگيزه تأثير در شخص دوم، خطابش را به شخص اوّل متوجّه سازد.

(٣)

مسأله ١٠- اگر بداند كه امر شخص خاصّى در طرف اثر دارد نه امر خودش‌

، واجب است به آن شخص- در صورتى كه واگذارى اين كار بوى با اجتماع همه شرايط نزد او باشد- امر كند تا به طرف امر نمايد.

(٤)

مسأله ١١- اگر بداند كه فلانى تصميم دارد مرتكب حرام شود

و احتمال دهد نهى كردنش از حرام تأثير داشته باشد واجب است (او را از آن نهى نمايد).

(٥)

مسأله ١٢- اگر تأثير امر يا نهى متوقف بر ارتكاب حرام يا ترك واجبى باشد

، چنين نهى و امرى جايز نيست، و وجوب ساقط مى‌شود؛ مگر آنكه مورد، آن چنان مهم باشد كه شارع به تخلف از آن بهر طورى كه باشد راضى نباشد، مثل قتل نفس محترمه، و آنچه اين امر و نهى به آن توقف دارد به اين درجه (از اهميت) نباشد. پس اگر جلوگيرى از قتل نفس محترمه متوقف بر وارد شدن به خانه غصبى و مانند آن باشد واجب است.

(٦)

مسأله ١٣- اگر فاعل (حرام) بگونه‌اى است كه اگر او را نهى از منكر كند به آن اصرار مى‌ورزد

و اگر او را امر به منكر كند، آن را ترك مى‌كند در صورتى كه محذور ديگرى نباشد واجب است (به چنين فاعلى) امر نمايد، و همچنين است در معروف.

(٧)

مسأله ١٤- اگر بداند يا احتمال دهد كه امر يا نهى در كم كردن معصيت مؤثر است‌

نه در ريشه كن كردن آن، واجب است؛ بلكه اگر در تبديل اهم به مهم تأثير داشته باشد بعيد نيست كه (باز هم) واجب باشد. بلكه اگر اهم به منزله‌اى باشد كه مولا در هر حال راضى به حصول آن‌