مى‌دادند و ربّانيون و احبار، آنان را از اين كار، نهى نمى‌كردند (١) بدرستى كه آنان چون در معاصى، به آخرين درجه رسيدند و ربّانيون و احبار، آنان را از اين كار منع ننمودند، عقوبتها بر آنان نازل شد؛ پس امر به معروف كنيد و نهى از منكر بنماييد و بدانيد كه امر به معروف و نهى از منكر هرگز اجلى را نزديك نمى‌كنند و رزقى را قطع نمى‌نمايند»، تا آخر حديث‌[١].

و از ابو جعفر امام محمّد باقر (عليهم السّلام) است كه فرمود: «در آخر الزمان گروهى هست كه در ميان آنان از دسته‌اى ريا كار پيروى مى‌شود كه قرآن خواندن و عبادت كردن را به خود مى‌بندند تازه بدوران رسيدگان و بى‌خردانند نه امر به معروف را واجب مى‌شمارند و نه نهى از منكر را، مگر زمانى كه از ضرر آن آسوده خاطر باشند بدنبال اينند كه براى خودشان رخصتى بيابند و عذرى پيدا كنند- سپس فرمود-: و اگر نماز به ديگر كارهايى كه با اموالشان و يا با بدنهايشان انجام مى‌دهند ضرر مى‌رسانيد حتما نماز را (هم) ترك مى‌كردند همانگونه كه بالاترين و شريفترين واجبات (يعنى امر به معروف و نهى از منكر) را ترك كردند، همانا امر به معروف و نهى از منكر واجب بزرگى است كه با آن واجبات (ديگر) برپا مى‌شود، در آنجا (كه امر به معروف و نهى از منكر را ترك كنند) غضب خداى عزّ و جلّ به مرحله كمال مى‌رسد و خداوند همه را با عقابش فرا مى‌گيرد، پس نيكان در خانه بدان و كوچكان در خانه بزرگتران نابود مى‌شوند»[٢]. و از محمّد بن مسلم (روايت) است كه گفت: «حضرت امام صادق (عليهم السّلام) به شيعيان نوشت كه حتما سالمندان و خردمندان شما به نادانان و رياست طلبان توجهى مى‌كنند و يا آنكه لعنت من حتما به همه شما خواهد رسيد» (٣). و احاديث ديگرى از اين قبيل.

(٢)

گفتارى در مورد اقسام امر به معروف و نهى از منكر و كيفيّت وجوب آنها

(٣)

مسأله ١- در اينجا هر كدام از امر به معروف و نهى از منكر به واجب و مستحب تقسيم مى‌شود

، پس چيزى كه عقلا يا شرعا واجب است، امر به آن واجب مى‌باشد و چيزى كه عقلا قبيح، يا شرعا حرام است، نهى از آن واجب مى‌باشد. و چيزى كه مندوب و مستحب باشد، امر به آن (هم) همچنين (مستحب) است و آنچه مكروه باشد، نهى از آن، چنين است.

(٤)

مسأله ٢- اقوى آن است كه (نحوه) وجوب امر به معروف و نهى از منكر كفايى است.

بنابراين، اگر «من به الكفاية»[٣] قيام به امر به معروف و نهى از منكر نمايد، از ديگران ساقط مى‌شود وگرنه، همه در صورتى كه شرايط وجوب جمع باشد، ترك واجب نموده‌اند.

(٥)

مسأله ٣- اگر اقامه واجبى، يا ريشه كن كردن منكرى (در جامعه)، متوقف بر اين باشد كه [عده‌اى اجتماع نمايند]

[١] بحار الانوار، ج ١٠٠، ص ٧٤( با اندكى تفاوت).

[٢] وسائل، ج ١١، باب اول از ابواب امر به معروف، ح ٦ و ٨.

[٣]« من به الكفاية» تعداد افرادى هستند كه براى امر به معروف و نهى از منكر كافى باشند.