و نقره و در غلّات چهارگانه (يعنى) گندم و جو و خرما و كشمش واجب است و در غير اين نه چيز زكات واجب نيست. و زكات در ميوه‌ها و غير آن از چيزهايى كه از زمين مى‌رويد حتى گياه أشنان‌[١] مستحب است بر خلاف سبزيها و تره‌جات مانند قتّ‌[٢] و بادنجان و خيار و خربزه و مانند آن (كه مستحب نيست). و استحباب زكات در حبوبات خالى از اشكال نيست. و همچنين است در مال التجاره و اسبهاى ماده. (كه خالى از اشكال نيست) و امّا اسبهاى نر و استرها و الاغها زكات در آنها مستحب نيست. و كلام در مورد نه چيزى كه زكات در آن واجب است در سه فصل قرار مى‌گيرد: (١)

فصل اول در زكات چهار پايان‌

(٢) و شرايط وجوب زكات چهار پايان- علاوه بر شرايط عمومى گذشته- چهار چيز است:

١- نصاب ٢- چريدن در بيابان ٣- گذشتن سال ٤- كارى نبودن آنها.

(٣)

گفتارى درباره نصاب‌

(٤)

مسأله ١- در شتر دوازده نصاب است:

«پنج (شتر)» و (زكات) در آن يك گوسفند است.

سپس «ده (شتر)» و در آن دو گوسفند است. و سپس «پانزده (شتر)» و در آن سه گوسفند است. و سپس «بيست (شتر)» و در آن چهار گوسفند است. و سپس «بيست و پنج (شتر)» و در آن پنج گوسفند است. و سپس «بيست و شش (شتر)» و در آن يك شتر ماده است كه داخل سال دوّم شده باشد. و سپس «سى و شش (شتر)» و در آن يك شتر ماده است كه داخل سال سوم شده باشد. و سپس «چهل و شش (شتر)» و در آن يك شتر ماده است كه داخل سال چهارم شده باشد. و سپس «شصت و يك (شتر)» و در آن يك شتر ماده است كه داخل سال پنجم شده باشد. و سپس «هفتاد و شش (شتر)» و در آن دو شتر ماده است كه داخل سال سوم شده باشند. و سپس «نود و يك (شتر)» و در آن دو شتر ماده است كه داخل سال چهارم شده باشند.

و سپس «صد و بيست و يك (شتر)» كه در هر پنجاه شتر يك ماده شتر است كه داخل سال چهارم شده باشد و در هر چهل شتر يك شتر ماده‌اى كه داخل سال سوم شده باشد؛ يعنى واجب است از اين دو عدد هر عددى را كه مطابق شود رعايت كند، و اگر مطابق نشود مگر با هر دو عدد بايد هر دو ملاحظه شوند. و اگر با هر يك از آنها مطابقت حاصل شود مخيّر است كه به هر كدام بخواهد و يا با هر دو حساب كند. و بنابراين موردى كه مطابقت حاصل نشود تصوّر نمى‌شود، بلكه در اعداد اصلى به يكى از راههاى مزبور مطابقت حاصل مى‌شود. البته در جايى كه عدد مشتمل بر خرده باشد، و خرده عبارت از يك تا نه است كه ميان دو عدد اصلى قرار

[١] أشنان: نباتى است كه روى بدنه درخت و صخره‌ها مى‌رويد و براى شستن دست استفاده مى‌كنند.

[٢] قتّ: دانه‌اى كه در برخى از گياه صحرا وجود دارد و صحرانشينان بعد از كوبيدن و پختن، آن را مى‌خورند.