، پس بر بچّه اگر چه نزديك بلوغش باشد، واجب نيست، و بر ديوانه (هم) واجب نيست اگر چه ادوارى‌[١] باشد در صورتى كه دوران به عقل بودنش‌[٢] براى بجا آوردن تمام اعمال حج با تحصيل آن مقدماتى كه حاصل نيستند، كافى نباشد، و اگر بچه مميّز حج بجا آورد صحيح است و ليكن كفايت از حجة الاسلام نمى‌كند هر چند كه غير از بلوغ همه شرايط را دارا باشد اقوى آن است كه صحت حج بچّه مميّز، مشروط به اذن ولى نيست هر چند كه در بعضى از صورتها اذن گرفتن از ولى واجب است.

(٣)

مسأله ١- و براى ولىّ مستحب است كه بچه غير مميّز را به احرام وادارد

، به اين ترتيب كه او را محرم نمايد و دو جامه احرام را به او بپوشاند، و از طرف او نيّت نمايد، و در صورت امكان لبيك گفتن را به او تلقين كند، وگرنه خودش از طرف او لبّيك بگويد، و او را از چيزهايى كه در حال احرام جايز نيست دور بدارد به هر يك از كارهاى احرام امر كند، و اگر توانايى انجام هيچ يك از آنها را نداشته باشد از طرف او نيابت كند، و او را طواف و سعى دهد، و در عرفات و مشعر و منى او را وقوف دهد، و به او امر كند كه رمى نمايد، و در صورتى كه نتواند خودش از طرف او رمى نمايد. و او را به وضو و نماز طواف امر كند، و اگر نتواند خودش از طرف او نماز بخواند، اگر چه احتياط آن است كه خود بچه هم صورت وضو و نماز را بجا آورد، و احتياط بيشتر آن است كه اگر بچه توانايى از آوردن صورت وضو نداشت، خود ولىّ او را وضو دهد.

(٤)

مسأله ٢- در محرم نمودن بچه، لازم نيست كه ولى محرم باشد

بلكه اگر چه ولى محلّ هم باشد جايز است او را محرم نمايد.

(٥)

مسأله ٣- در محرم نمودن بچه غير مميّز، احتياط آن است كه به ولى شرعى از قبيل پدر و جد، و وصىّ يكى از آن دو و حاكم شرع و امين او يا وكيل از طرف آنان و مادر- اگر چه ولى نيست- اكتفا شود

، و سرايت دادن آن به غير ولىّ شرعى از قبيل كسى كه سرپرستى بچه را دارد و عهده‌دار كارهاى او است، مورد اشكال است گرچه خالى از قرب نيست.

(٦)

مسأله ٤- خرجى كه علاوه بر نفقه بودن وقتى كه در محل است پيش مى‌آيد بعهده ولىّ مى‌باشد.

نه از مال بچه، مگر آنكه محافظت از بچه متوقف بر مسافرت بردن او باشد، كه در اين صورت خرج اصل مسافرت بعهده بچه است، نه خرج حج دادن او، در صورتى كه زيادتر از اصل‌

[١] گاهى ديوانه است.

[٢] وقتى كه حالش خوب است و ديوانه نيست.