دانشنامه اميرالمؤمنين بر پايه قرآن، حديث و تاريخ - محمدی ریشهری، محمد - الصفحة ٢١٩ - ٥/ ١ نافرمانى در كوفه
اشتر مىگفت: هيچ مردى در وادى عوف، آزاد نيست[١] و هر كس از آبگير خود دفاع نكند، نابود مىشود.[٢]
سپس با مردم، نماز جمعه خواند و به زياد بن نضر گفت: تو بقيّه نمازها را با مردم بخوان و در كاخ (دار الحكومه) باش. و به كميل بن زياد، فرمان داد تا ثابت بن قيس بن خطيم انصارى را از كاخ، بيرون كند. او كسى بود كه سعيد بن عاص، هنگامى كه به سوى عثمان مىرفت، او را به جاى خود نهاده بود.
سپاه اشتر، ميان كوفه و حيره مستقر شد و عائذ بن حمله را با پانصد نفر به پايين كَسكَر[٣] فرستاد تا نيروى كمينِ ميان كوفه و بصره باشند و جمرة بن سنان اسدى را با پانصد نفر به عين التَّمْر[٤] روانه كرد تا پاسگاه مرزبانىِ ميان آنجا و شام باشند و هانى بن ابى حيّة بن علقمه همْدانىِ وادعى را با هزار سوار به حُلوان[٥] فرستاد تا راه كوهستان را محافظت كنند. او به گروهى از كُردها در منطقه دَينَوَر[٦] بر خورد كه تبهكارى كرده بودند. پس به ميان آنها رفت و بسيارى از آنان را كشت.
اشتر، همچنين يزيد بن حجيّه تَيمى را به مدائن و سرزمين جُوخا[٧] فرستاد و پاييندست مدائن را به عُروة بن زيد الخيل طايى سپرد و به كارگزارانش سپرد كه درهمى به عنوان ماليات نگيرند و مردم را آرام سازند و از مناطق خود به دقّت نگهدارى كنند.
[١]. يعنى همه تسليم ما هستند. اين، مثلى است كه به هنگام ابراز چيرگىِ كسى و به اطاعت در آمدن ديگران، گفته مىشود( ر. ك: مجمع الأمثال: ج ٣ ص ١٩٤).
[٢]. اشاره به شعر زُهَير بن ابى سَلمى است كه گفته است:
و هر كس كه با سلاحش از آبگير خود دفاع نكند
نابود مىگردد و هر كس به مردم ستم نكند، به او ستم مىشود.
[٣]. كسكر، منطقهاى وسيع در كنار واسط( شهرى ميان كوفه و بصره) است( معجم البلدان: ج ٤ ص ٤٦١).
[٤]. عين التمر، شهرى نزديك انبار، در غرب كوفه است( معجم البلدان: ج ٤ ص ١٧٦).
[٥]. حُلوان، از شهرهاى مهمّ عراق، پس از كوفه و بصره و واسط و بغداد و سامرّاست. آن، آخرين شهر عراق است و پس از آن به كوههاى كردستان مىرسى. حُلوان، تا بغداد، پنج منزلْ فاصله دارد و در سال ١٦ يا ١٩ هجرى فتح شده است( ر. ك: تقويم البلدان: ص ٣٠٧).
[٦]. دَينَوَر، شهرى كوهستانى نزديك كرمانشاه است و با موصل، چهل فرسخ فاصله دارد( تقويم البلدان: ص ٤١٥).
[٧]. جوخا، رودى است از شاخههاى دجله كه منطقه وسيعى از دشت بغداد را آبيارى مىكند و ميان خانقين و خوزستان است( معجم البلدان: ج ٢ ص ١٧٩).( م)