فرهنگ عقايد و مذاهب اسلامى - سبحانی، علیرضا - الصفحة ١٢٥ - ورود حكمان در موضوعى كه به آنها واگذار نشده بود     

عللى كه باعث شعلهور شدن آتش فتنه و ريختن خونهاى پاك شد، بحث كنند زيرا قتلگاه صفين از خون چهل و پنج هزار نفر كشته از سپاه معاويه و شهادت بيست و پنج هزار نفر از سپاه على بن ابى طالب رنگين شده بود[١] و اينها همه براى خونخواهى يك نفر بود. آيا در ترازوى عدل و انصاف، راست مى آيد كه اين همه انسان در برابر اين مسأله از پا در آيند؟ آيا اساس جنگيدن عليه على (عليه السلام)حكم قرآن و سنت نبوى بود؟ آيا قرآن و سنت براى انتقام خون يك نفر، ارتكاب چنين جنايات خانمانسوز را تجويز مى كرد؟ يا آنكه خونخواهى سپرى بود براى خواسته معاويه تا امام را از مقامش كنار زند و خود بر مركب خلافت سوار شود يا او را مجبور سازد كه فرزند آزاد شده را در همان مقامى كه او در دوران دو خليفه پيشين از آن برخوردار بود، ابقاء نمايد چنانكه او قبل از جنگ و در خلال آن، آن را از امام درخواست مى كرد؟

حكمان بايد در موضوعات زير بحث و تحقيق مى نمودند تا معلوم مى شد كه چه كسى بر حق و چه كسى بر باطل است. اين موضوعات عبارت بودند از:

١ ـ بررسى علتهايى كه منجر به قتل خليفه ـ عثمان ـ شد و اين كه آيا مجوزى براى كشتن او بود يا نه؟

٢ ـ آيا خلافت امام پس از قتل عثمان، خلافت قانونى و شرعى بود از آن جهت كه مهاجرين و انصار در مسجد نبى اكرم(صلى الله عليه وآله وسلم)در حضور مردم بدون هيچ اكراه و اجبارى بيعت كرده بودند؟ يا آنكه اصلا بيعتى در كار نبود يا با اكراه و اجبار بيعت گرفته شده بود؟