دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٩٥
ديك الجنّ
ابو محمّد عبد السّلام بن رغيان بن عبد السّلام بن حبيب كلبى، شاعر شيعى كه به سال ١٦١ ه. ق. در «سلميّه١» به دنيا آمد. در وجه تسميهى او به ديك الجن (خروس جن يا اجنّه) اختلاف نظر است. برخى مثل ثعالبى گفتهاند: «شايد بدانجهت بوده كه لفظ «ديك الجن» را در شعر خويش آورده و از آن پس بدان نام او را خواندهاند.٢» مصحّحين ديوان او گفتهاند: «از آنجا كه او با قصيدهاى خروس عمير بن جعفر را كه به مناسبت مهمانى ذبح شده بود، رثا گفت از آن پس بدان نام مشهور شد.٣» زركلى رنگ سبز چشمان او را دليل خواندن او به اين نام مىداند٤. بهرحال ديك الجن در شاعرى قريحهاى سرشار داشت، به حدّى كه ابو تمّام طائى تحت تأثير او بود، و به گفتهى ابن رشيق: «در مسايل شعرى از ديك الجن شاعر شام در امثال سود بسيارى برده و از او پيروى كرده است و حتى بعضى مضامين را از او گرفته است٥.»
ديك الجن به خاندان پيامبر (ص) عشق مىورزيد و قصايد بسيارى در مدح و رثاى آنان سرود. بيشتر مورّخان او را داراى گرايشات شعوبيگرى دانستهاند. برخى از قصايد او در مدح و يا رثاى اهل بيت پيامبر (ع) بسيار مشهور است. او در رثاى امام حسين (ع) چندين قصيده دارد.
سرانجام او در سن ٧٤ يا ٧٥ سالگى در سال ٢٣٥ يا ٢٣٦ هجرى در شهر «حمص» از دنيا رفت.٦
-*-
١ - يا عين لا للغضا و
لا الكتب ***** بكا الرّزايا سوى بكا الطّرب
٢ - جودي و جدي بملأ جفنك ثمّ ***** احتفلى بالدّموع و انسكبى
٣ - يا عين في كربلا مقابر قد ***** تركن قلبي مقابر الكرب
٤ - مقابر تحتها منابر من ***** علم و حلم و منظر عجب
٥ - من البهاليل آل فاطمة ***** اهل المعالي السادة النجب
٦ - كم شرقت منهم السيوف و كم ***** روّيت الارض من دم سرب
٧ - نفسى فداء لكم و من لكم ***** نفسي و امي و اسرتي و ابى٧
١-٤ - اى چشم با توجه به علم و حلمى كه در كربلا مدفون شده است،
طورى گريه كن كه بتوانى حقّ آن را ادا كنى و تا مىتوانى اشكها را جارى كن! زيرا
در كربلا قبرهايى است كه به ياد آن قبور، قبرهايى از درد و محنت در قلب من حفر مىشود.
٥ - از ريسمان الهى (خاندان فاطمه (س)) انسانهاى بسيار با كرامت و بزرگوارى آمدند،