دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٢٨
شاعران، عاشورا اين واقعه پايانناپذير و مكرر را، با مضامينى تازه مىسرايند و ترجمان غم دل را، زبان شعر مىدانند.
بعدها در دورهى قاجار و بخصوص عصر مشروطه گونههاى ديگر از سرودهها در ستايش و منقبت اهل بيت (ع) شكل گرفت كه با انقلاب اسلامى ايران به اوج شكوفايى خود رسيد.
دورهى معاصر، دورهى كمال جريانهاى ادبى پيشين است. در اين دوره زبان شعر بارورتر و شفافتر و فضاى شعر با مسايل اجتماعى همراهتر و پيوستهتر است.
مؤلف كتاب از پنج سال پيش كارى تحقيقى و پژوهشى را در مورد زندگانى حضرت امام حسين (ع) در دو بخش متمايز شروع نمود:
بخش اول بررسى زندگانى آن امام بزرگوار از بدو تولد تا پس از شهادت با رويكردى تحقيقى و تحليلى به وقايع هفتاد سال اول هجرت و بررسى زمينهها، علل و انگيزهها، فلسفه و محتواى فكرى قيام عاشورا بود و سعى گرديده بود با تكيه بر منابع كهن و اصيل و دست اول اسلامى اين حركت هميشه جاويد را عارى از پيرايهها و بدعتها و خرافاتى كه بر پيكرهى آن در طول تاريخ تنيده شده بود در معرض فكر و قضاوت انديشمندان و دسترس عموم مردم قرار دهد كه بحمد اللّه و المنّه حاصل اين تلاش در قالب كتابى به نام «حسين بن على (ع)، امام ارزشها» در ابتداى سال جارى به زيور طبع آراسته و عرضه گرديد. و كتاب حاضر به عنوان بخش دوم اين تحقيق و پژوهش كه اينك با نام «دانشنامۀ شعر عاشورايى» تقديم مىگردد. و به نحوى در بردارندهى ادبيات شيعه و عقايد و احساسات و جهتگيرى شاعران عرب و پارسىگوى، در طول تاريخ بهويژه بر محور حادثهى جانسوز كربلا مىباشد، و سعى شده است از ارزشمندترين آثار عاشورايى اين شعرا نمونههايى آورده شود، تا بر مبانى مذهبى و حقجويى شيعه استدلال نمائيم كه چگونه شاعران انديشمند از جان مايه مىگيرند تا خصلتهاى نيكوى آل محمد (ص) را نمودار سازند و اين كار سترگ، هنر شعر و شاعرى است كه حقيقت را با جلوهى خاصى نشان مىدهد و در ديدگاه نسلهاى آينده كه تشنهى حقجويىاند، قرار مىدهد.
شاعران با خلق آثار ماندگار پيرامون حادثه و پيام آن، جلوههاى متجلى در كربلا را جاودانه ساختند. شاعران عاشورايى، احساس خويش را نسبت به آن حماسه در قالب شعر، بيان مىنمايند و از اين راه، بخشى از ادبيات غنى شيعه در زمانهاى مختلف شكل گرفته است. در زبان عربى، از همان آغاز، پس از حادثهى كربلا، آن واقعهى عظيم به شعر راه يافت و بازماندگان شهدا از اهل بيت (ع) به سرودن مرثيه پرداختند. سپس شاعران ديگر در سالها و قرون متمادى، همواره در ترسيم نهضت كربلا و بيان مصائب اهل بيت (ع) از سلاح شعر مدد گرفتند و در اين راه هر شاعرى به فراخور زمان از سبكها و روشهاى گوناگون بهره برده است. برخى در قالب سوزناكترين مرثيهها، عواطف را برانگيختند و به جنبههاى عاطفى و روحى بيشتر تكيه كردند و برخى روش مقتل و واقعهنگارى و ثبت قضايا را براى شرح ماجرا در پيش گرفتند. بر همين اساس نبايد انتظار داشت كه شعر همه شاعران از لحاظ عمق و تأثير يكسان باشد و يا توانايى و قدرت آنها را در خلق آثار منظوم به يكسان ارزيابى نمود. همان گونه كه قبلا شرح داديم روش ائمه در ارج نهادن به شعر شاعران توجه به شعر آنان بدون دخالت دادن شخصيت، رفتار و جهتگيرى سياسى، اجتماعى و حتى مذهبى شاعران بوده است كه ما نيز همين روش را مبناى كار قرار داديم و اگر از شاعر دلسوختهاى كه در رثاى سالار شهيدان (ع) سرودهاى دارد، نامى برده نشده يا شعرى آورده نشده است به خاطر عدم دسترسى به تذكره يا نمونههاى شعر عاشورايى آنان بوده است.
كتاب حاضر در قطع رحلى و در دو جلد تقديم علاقهمندان و دانشپژوهان مىگردد: