دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٥٢٦
شبى ظلمانى است.
٢ - پايدارى حقيقت و ناپايدارى باطل:واقعيت اين است كه دشمنىها و مكر و حيله روزگار و مردم نمىتواند حق را خاموش سازد، دلاورىها، مرارتها، جهاد و صبر، جاودانگى را به ارمغان مىآورد. زنده داشت ياد حسين (ع) در قلوب مردم و نابودى نام يزيد، دليل پايدارى حق و ناپايدارى باطل است.
٣ - تغييرناپذيرى سرشت خوب و بد:بىوفايى و خيانت كوفيان در مواضع و منازل مختلف، دل اديب را به درد مىآورد تا آنجا كه از هدايت و اصلاح اين افراد منافق و خائن نااميد مىشود.
موضوعات شعر حسينى
شاعران معاصر براى اشعار خود موضوعاتى را انتخاب كردهاند:
از قرون گذشته به نظم كشيدن جزييات حادثهى عاشورا در شعر متداول گرديد. بهگونهاى كه برخى اشعار به مقتل منظوم شبيهترند اين شيوه در سدهى معاصر همچنان ادامه مىيابد. شعرا از شيوههاى گوناگون براى بيان تفصيلى حادثه سود جستهاند كه مىتوان آنها را به سه دسته تقسيم كرد:
١ - نقل روايى:شاعر در اين شيوه، به وضوح تلاش مىكند حادثه را مطابق نقش روايت و بدون هيچ تغييرى به خواننده منتقل كند.
٢ - نقل قصصى:شاعر ضمن نقل حادثه، با تصرّفاتى در متن روايت و حذف اسناد و راويان، ترسيمى داستانى از حادثه ارائه مىدهد.
٣ - نقل وصفى:توصيف حادثه، شخصيتها، صحنهها و حالات، اين نقل را به اشعار غنايى نزديك كرده است.
نمادهاى قدسى در قيام امام حسين (ع)
حادثهى عاشورا، عصارهى تلاش و جهاد همهى انبياء و اولياء در طول تاريخ است، چنانكه سرزمين كربلا، زبان گوياى همهى زمينهايى است كه پذيراى قدوم قدسيان بوده و خون پاكشان را به جان نيوشيدهاند. ازاينرو در تحدّى با رموز مقدّس تاريخ، پيروز و سرفراز مىدرخشد. ادبا نيز، اين رموز را در آن زمان و مكان و در قهرمان بزرگش مجسّم مىبينند.
نماد اشخاص قدسى:
شاعران در قياس پاكبازى حسين (ع)، جانبازى و معراج عيسى (ع) در دلدادگى، را مشاهده مىكنند و در سخنان عاشقانه حضرت با معبود، موسى (ع) را مجسّم ديدهاند. استقامت و استقبال حسين (ع) و اصحاب او از مرگ، آنانىكه براى وصول مرگ در راه خدا با يكديگر مسابقه مىدهند را عينيت مىبخشند.
نماد مناسك و اماكن مقدس:
اينكه حسين (ع) حج را ناتمام مىگذارد و به سمت كربلا روان مىشود. در حقيقت، نهضت حسين (ع) تكميل مناسك حج است. مناسكى كه اسماعيل با تسليم خويش، آغازگر عبرتهاى آن بود و حسين (ع) با خون خويش آن را مهر كرد.
كربلا از ديرباز قداستى ويژه داشته است. شايد يكى از عوامل آن اخبار پيامبران گذشته در مورد حوادثى است كه در اين سرزمين واقع مىشود و چنين است كه كربلا وادى مقدس «طوى» مىگردد و با كعبهى حجّاج به مفاخره مىپردازد و علوّ خويش را به اثبات مىرساند.