صناعت نيست. هم‌چنين قصيده‌اى در هفتاد بيت خالى از حروف الف بدو منسوب است كه در ستايش اهل بيت (ع) سروده است. صاحب در شب جمعه ٢٤ ماه صفر به سال ٣٨٥ هجرى در رى بيمار شد و به آن بيمارى درگذشت. تشييع جنازه‌ى با شكوهى از او به عمل آمد و او را به اصفهان برده و در قبّه‌اى به نام «دريه» دفن شد.

مشهورترين و قديمى‌ترين كتابى كه به تحليل و ترجمه صاحب پرداخته «يتيمة الدهر» از «ثعالبى» مى‌باشد. وى مى‌نويسد:

«عبارتى ندارم كه با آن بتوان مكانت وى را در علم و ادب، و جلالت او را در جود و كرم، و محاسن بسيار و مفاخر گوناگون وى را بيان كند. تنها مى‌گويم او صدر مشرق و تاريخ مجد و چشمه‌ى عدل و احسان است.١» ابن خلكان گويد: «نادره‌ى دهر و اعجوبه‌ى زمان در فضايل و محاسن و كرم بود.» ابن شهرآشوب در «معالم العلماء» در ضمن شعراى اهل بيت گويد: «اسماعيل عبّاد متكلّم، شاعر و نحوى است.» سيّد رضى وى را در حيات او مدح و پس از مرگ رثا گفت. هم‌چنين ثعالبى گويد: «هيچ دربارى چون دربار صاحب مورد توجه‌ى شعرا نبوده است.»

دوران صاحب، پر بركت‌ترين دورانى است كه به اهل علم و ادب گذشت. گاه با مقرّب ساختن اهل فضل و گاه با تشويق و ترغيب آنان به نشر آثار گرانبهاى خود، تا آنجاكه بازار علم و دانش رونق گرفت.٢

-*-

قصيده‌اى در اعتقادش به شيعه اثنى عشرى:
١ - يا زائرا قد قصد المشاهدا ***** و قطع الجبال و الفدافدا
٢ - فأبلغ النبىّ من سلامى ***** ما لا يبيد مدّة الأيّام
٣ - حتى إذا عدت لأرض الكوفه ***** ألبلدة الطاهرة المعروفه
٤ - و صرت فى الغرىّ في خير وطن ***** سلّم على خير الورى أبي الحسن
٥ - ثمّه سر نحو بقيع الغرفد ***** مسلّما على أبى محمّد
١ - اى زائرى كه مشاهد مشرّفه را عازم گشتى و كوه و صحرا را درنورديدى.

٢ - درود مرا بر رسول خدا نثار كن، درودى كه با گذشت روزگاران كهنه نگردد.

٣ - و چون به كوفه بازگشتى، همان تربت پاك معروف،

٤ - در بهترين جايگاه "نجف" به مهتر عالميان ابو الحسن درود فرست.

٥ - و مجدّدا بازگرد به مدينه و در بقيع، بر امام مجتبى سلام گوى.
٦ - و عد إلى الطفّ بكربلاءأ ***** هد سلامي أحسن الإهداء
٧ - لخير من قد ضمّه الصعيد ***** ذاك الحسين السيّد الشهيد
٨ - و اجنب إلى الصحراء بالبقيع ***** فثمّ أرض الشرف الرّفيع
٩ - هناك زين العابدين الأزهر ***** و باقر العلم و ثمّ جعفر
١٠ - أبلغهم عنّى السّلام راهنا ***** قد ملأ البلاد و المواطنا