دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ١٩٥
«دار العلم» ناميد كه افزون بر تالارهاى تدريس و سخنرانى و جلسات بحث و پژوهش و گفتگوى علمى، غرفههايى براى زيست دانشجويان و كتابخانهى بزرگى داشت كه با ارزشترين مراجع و منابع عربى را دارا بود و سرپرستى هر سهبخش را سيّد خود بر عهده داشت. از اين مدرسه دانشمندان بسيارى فارغ التحصيل شدند.
سيّد رضى نه تنها در شعر استادى بىمانند كه در نويسندگى و نثر و علوم بلاغت نيز يكّهتاز ميدان ادبيات عرب به شمار مىرود. آثار او گواهى راستين بر اين مدّعاست: «تلخيص البيان فى مجازات القران» در اين كتاب مجازها و استعارههاى موجود در قرآن به شيوهاى بديع و استادانه بررسى شده است. «مجازات الآثار النبويه» ٣٦١ حديث از احاديث رسول اكرم (ص) كه داراى معانى مجازى يا استعارهاى و يا ديگر نكتهى بلاغى است در اين كتاب گردآورى شده است. «نهج البلاغه» مهمترين تأليف سيّد رضى است كه مجموعهى گزيدهاى از خطبهها، كلامها، نامهها، وصيّتنامهها، بخشنامهها، يك پيماننامه، چند دعا و كلمات قصار و حكمتآميز امير مؤمنان على (ع) است و اين كار سترگ را در ١٣ رجب سال ٤٠٠ به پايان رساند. «حقايق التأويل فى متشابه التنزيل» كتاب تفسيرى از سيّد رضى است كه متأسفانه فقط جلد پنجم آن در تفسير آيات متشابه و سوره آل عمران تا آيه ٤٨ سوره نساء به دست ما رسيده است. «خصائص امير المؤمنين على بن ابى طالب (ع)»، ديوان شعر كه به ترتيب الفبايى تنظيم شده و مشتمل بر ١٦٣٠٠ بيت در انواع شعر است و آثار بىشمار ديگر.
در هنر شاعرى او از همه قريشيان شاعرتر است١ وى تعبيرات مجازى را بدون تكلّف در قالب مناسب مىريزد و ميان شاعران عصر خود به عفّت كلام ممتاز است. در اشعارش چنان روحيهى بزرگوارانهى عربى و احساس به عزّت و سرورى مشاهده مىشود كه از اصلاب خاندان علوى به او رسيده است. سبك شعرش آميزهاى از بدويت و حضارت با نرمى و آراستگى شعر حضرى درهم آميخته است و از الفاظ و قافيههايش موسيقى سحرانگيزى اوج مىگيرد. سيّد در سرودن انواع شعر استاد است و ديوان او مشهورترين انواع شعر را در خود جاى داده است. سيّد هنر شعر را فضيلت و افتخار نمىدانست، بلكه آن را وسيلهاى براى پيشبرد مقاصد خود مىشناخت. در چكامهها و قصائدش، خود را با احساسترين شعراى جهان مىشناساند.
بيشتر نقّادان ادب، او را سرآمد شاعران قريش مىشناسند.
سيّد ١٠٨ قصيدهى مدحيه در مدح پدرش، برادرش، خليفهى عباسى، مقامات و دوستان دارد كه در همهى اشعار احساس بزرگوارى خود را نگاه مىدارد.٢ مرثيه كه از امتيازات سيّد است و وى تحوّلى عميق در آن ايجاد كرد. وى الفاظى فصيح و معانىاى عميق و اطّلاعات تاريخى بسيار و نكات بىشمار به كار مىبرد. ٨٤ قصيده رثائيه در رثاى امام حسين (ع) و شهيدان كربلا، پدر و مادر و ديگر خويشان و دوستان دارد. آنچه در مورد امام (ع) و شهيدان كربلا سروده سرشار از اندوه و احترام و بزرگداشت و شكايت از ظالمان و بدگويى نسبت به بنى اميّه و يارانشان است. فخريات يكى ديگر از امتيازات سيّد رضى است. به خود، پدران و نياكان خود باليدن و احساس برترى بر ديگران در همه اشعارش به چشم مىخورد.
حجازيات يا وصف كه حدود چهل قصيده است كه احساسات و رازهاى درون را به شكل غزل و انواع وصف به زبان مىآورد.
اين احساسات عاشقانه شاعر به بركت راه حج و مراسم حج شكفته شده است. قصائد رسائلى كه ميان او و دوستانش مبادله مىشود. اشعار حكمى كه در اشعارش حكمت مىآموزد و عبرت از تاريخ و حوادث را نشان مىدهد. استقلال شخصيت سيّد رضى در نقد و نوآوريها به دليل اينكه در دوران شكوفايى فرهنگ اسلامى و عصر زرّين دانش و پژوهش مىزيست خود يكى از