ابو الاسود در قبول ولايت على (ع) و در محبّت به آن حضرت و فرزندان او پابرجا بود. وى در جنگهاى جمل و صفين و نهروان در ركاب حضرت على (ع) شركت كرده است و در سال چهلم هجرت از سوى آن حضرت والى بصره بود و چون خبر شهادت حضرت على (ع) به بصره رسيد، بالاى منبر رفت و خطبه‌اى سوزناك ايراد كرد.

ابو الاسود بعد از شهادت على (ع) نيز در بصره مى‌زيست و زياد بن عبيد و پسرش عبيد اللّه بن زياد واليان بصره بر او سخت مى‌گرفتند. گويند در ايام پيرى به فارس سفر كرده است.

ابو الاسود واضع علم نحو بوده است و خود او گفته است: «من حدود آن را از على بن ابيطالب (ع) فرا گرفتم.» وى پس از شهادت حضرت على (ع) بر آن شد كه نوشته‌هاى خود را منتشر كند و كيفيت وضع «اعراب و اعجام» را به مردمان ياد دهد. پس از او نصر بن عاصم بصرى كارش را ادامه داد.

ابو الاسود به سال ٦٩ ه‌. ق. در سن ٨٥ سالگى در شهر بصره به علت بيمارى طاعون درگذشته است. او در شهادت امام حسين (ع) مرثيه‌اى سرود و خواهان تقاص از قاتلان وى شد.١

-*-
١ - أقول و ذاك من جزع و وجد ***** أزال اللّه ملك بنى زياد
٢ - و أبعدهم بما غدروا و خانوا ***** كما بعدت ثمود و قوم عاد
٣ - و لا رجعت ركائبهم اليهم ***** الى يوم القيامة و التناد٢
١ - من در همه حال با هيجان و بى‌تابى مى‌گويم: خدا ملك فرزندان زياد را نابود كناد.

٢ - آنان مكر و حيله كردند. خدا آنان را همانند قوم ثمود و عاد براند.

٣ - و تا روز قيامت و ندا در دادن، مقام و منصب به آنها برنگردد.