دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٣٥٦
ابن الوردى الشافعى
ابو حفص، زين الدّين عمر بن مظفّر بن عمر بكرى حلّى معرّى شافعى، فقيه، شاعر، اديب و مورّخ صوفى كه به سال ٦٩١ (ه. ق.) در معرّة النعمان به دنيا آمد و نسبش به ابو بكر خليفهى اول مىرسد.١
دوران جوانى را در تنگدستى و پريشانى گذراند. اما از تحصيل علم بازنماند. وى در سال ٧١٥ هجرى در دمشق در حضور «ابن تيميه» مباحثاتى در فقه و تفسير و نحو داشته كه موجب شگفتى شده است و ابن تيميه تأثير عميق بر افكار وى باقى گذاشت. گرايشهاى صوفيانهى برخى استادان او از جمله «شرف الدّين بارزى» و «عبس سر جاوى» يكى از زمينههاى پيدا شدن انديشه تصوّف در وى بوده است.
ابن وردى از آغاز جوانى نبوغ و استعداد خود را در مسايل فقهى و ادبى به ثبوت رسانيد و به مقام قضاوت شام برگزيده شد و سپس در شهرهاى حلب و دمشق به كار قضا پرداخت. مدتى نيز نيابت «ابن نقيب» قاضى حلب را برعهده داشت.٢
تأليفات گوناگون و مجالس درس و شهرت وى باعث شد تا به عنوان فقيهى بلندپايه معروف شود. در اشعار او تمايز دو گانهى دنياگرايى و دنياگريزى كه بين دو مرحله از شعر او به چشم مىخورد، نمودار است و دو مرحله از سير تحوّل فكرى او در دوران جوانى را نشان مىدهد. شعر او مورد ستايش «سبكى»، «ابن شاكر»، «ابن فضل عمرى» و «صفدى» قرار گرفته است. هر چند منتقدان معاصر، شعر ابن وردى را متوسط و مشحون از صنايع بديعى و بهويژه ايهام و جناس و بر روى هم متكلّف و مصنوع مىدانند. نثر وى نيز مسجّع و پر تكلّف است.
آثار ابن وردى: بيشتر شهرت وى مربوط به كتاب تاريخ او موسوم به «تتمة المختصر فى اخبار البشر» يا «تاريخ ابن الوردى» كه خلاصه و ذيلى بر كتاب «المختصر فى اخبار البشر» ابو الفدا است. ابن وردى اين كتاب را به يك سوم تقليل داد و در مقابل نكاتى از نظم و نثر خود و نيز برخى اخبار و روايات تاريخى به آن افزود. در ميان اضافات او، اخبار برخى زاهدان و متصوّفان و ذكر اقوال و كرامات ايشان درخور اعتناست. «الفيه فى تعبير المقامات» يا «الالفيه الوردية فى تعبير الرؤيا»، «البهجة الوردية» كه كتابى است منظوم و داراى ٥٠٦٣ بيت مىباشد. «التحفة الوردية فى مشكلات الاعراب» ارجوزهاى ١٥٣ بيتى در نحو.
«ديوان» كه علاوه بر اشعار، رسايل، مقامات و خطبههاى او را نيز دربر دارد. «شرح الفيه ابن مالك» و بسيارى آثار ديگر٣.
ابن وردى در معرة النعمان مدرسهاى ساخت و ماههاى پايانى عمر خود را در آن اقامت گزيد و سرانجام گرفتار بيمارى طاعون شد و در ٢٧ ذيحجه سال ٧٥٩ ه ق درگذشت و صفدى در قطعهاى وى را رثا گفت.٤
ابن وردى باوجود گردن نهادن به مذهب شافعى، دوستى صحابه و ولايت را به هم آميخته و در اشعارش بدان اشاره مىكند.
***