دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٣٤
و همچنين اشعار معروفى كه به ام لقمان بنت عقيل بن ابى طالب نسبت داده شده است، با حادثه كربلا پيوند نزديك و تنگاتنگ دارد١.
طبرى و ابن اثير هر دو معتقدند كه بنت عقيل اين اشعار را هنگام رسيدن خبر شهادت حسين (ع) به مدينه سروده و به همراه جمعى از زنان مىخواندهاند.
چنانكه نمىتوان منكر پيشگامى افرادى چون عبيد اللّه بن حرّ جعفى (م ٦٨ ه. ق) و ابو الاسود الدوئلى (م ٦٩ ه. ق) كه وفات آنها در سالهاى پس از حادثهى كربلا واقع شده است، گرديد.
شاعران در قرون اوليهى پس از عاشورا با بيان مصائب حسين (ع) و حمايت از قيام حضرت در شعر و ادب دلاورانه وارد عرصه شدند كه اين امر از شجاعت و بىباكى آنان حكايت مىكند.
قدرتهاى حاكم چه در عصر اموى و چه عباسى و پس از آن به خطر اينگونه اشعار واقف بودند، زيرا مشروعيت حاكمان سلطهطلب زير سوال مىرفت، آنان شاعر را مورد تهديد و آزار قرار مىدادند و از همينروست كه مرثيههاى حسينى در خفا و منزل به منزل راه رشد و انتشار خود را مىيابد.
كميت، سيد اسماعيل حميرى، دعبل خزاعى، منصور نمرى، عبدى كوفى و دهها تن شاعر ديگر كوشيدند تا اين مشعل را فروزانتر كنند و مظلوميت آل على و ستم آل ابو سفيان را هرچه بيشتر نشان دهند و با اينكه سرودن چنان اشعارى در آن روزگار بيم جان در پى داشت نه اميد نان، شاعران شيعى براى رضاى خدا از مرگ نهراسيدند.
كميت نزديك بود جان خود را بر سر قصايد هاشمياتش بگذارد منصور نمرى اشعارش خشم هارون را برانگيخت و دستور قتل او را صادر كرد.
دعبل بن على خزاعى، شاعر آستان امام على بن موسى الرضا (ع) كه هرگز كسى را بدين خلوص در اشعار خويش ياد نكرده است، مراثى بسيار در مصيبت حضرت حسين (ع) انشاد كرده است.
مقابله و فشار حكومتها، نه تنها از رشد و انتشار شعر حسينى نكاست كه بر حرارت و سوز آن افزود و بهگونهاى كه شعراى شيعى با از جان گذشتگى و اخلاص به اين فن روآوردند.
موضعگيرى حكومتها در برابر اين رثاى خالص و بىريا، موجب منفوريت آنان نزد مردم گرديد و مردم آنها را در ظلمى كه بر حسين (ع) رفت، با يزيديان شريك دانستند.٢
در مقابل منع و تهديد حاكمان، نقش ائمهى اهل بيت (ع) در شكوفايى ادب حسينى قابل توجه است. تشويقهاى امامان معصوم در اين زمينه، رنگ دينى و خلوص آن را دو چندان نمود.
امامان ما هركدام گروهى شاعر زبده داشتند و به اهميت و تاثير نفوذ شعر توجه مىكرده و توجه مىدادهاند، چنانكه نوشتهاند امام جعفر صادق (ع) به شيعه دستور داد شعر شاعر شيعى، سفيان عبدى را به كودكان و نوجوانان بياموزند تا از سالهاى كودكى و آغاز سن، شور دينى و حماسهى اعتقادى در وجود آنان زنده شود.
در زندگى ائمه عليهم السلام برپا نمودن مجلس شعر، سرودن اشعارى در فضايل و مظلوميت اهل بيت (ع) آنچنان تشويق شد كه شاعران، بزرگترين صلهها را دريافت مىكردند و شعر آنان بر بزرگترين اعمال عبادى مقدم داشته مىشد.