موفق بن احمد بن ابى سعيد اسحاق بن مؤيد مكّى خوارزمى ملقب به «اخطب خوارزم» و «خطيب خوارزمى»، وى به سال ٤٨٤ (ه‌. ق.) در خوارزم متولد شد. او از مردم خوارزم بود و مدتى نيز شغل خطيبى داشته است.

وى فقيهى دانشور، حافظى مشهور، صاحب حديثى با اشعار فراوان، خطيبى پرآوازه و آگاه از سيره و تاريخ بود.

صفدى گويد: «خوارزمى خطبه‌ها انشاء كرد و شعرها گفت» ولى از خطبه‌ها و كلمات و اشعار او چيزى جز آنكه در كتاب مناقب و مقتل يافت نشود چيزى به دست نيامده است.

خوارزمى در علم فقه و حديث و تاريخ و ادب و ساير علوم متفرقه دستى به كمال داشته و از طرف ديگر شهرت او در دوران زندگى و نامه‌نگارى و ارتباط با اساتيد علم و حديث در اكناف جهان ايجاب مى‌كند و مى‌رساند كه خوارزمى تأليفات فراوانى به رشته‌ى تحرير درآورده باشد منتهى آنچه شهرت يافته و به دست ما رسيده هفت اثر است:

«مناقب امام ابو حنيفه» در دو جلد، «كتاب قضاياى امير المؤمنين»، «ردّ الشمس لامير المؤمنين»، «الاربعين فى مناقب النّبى و وصيّه امير المؤمنين (ع)»، «ديوان شعر»، «فضايل امير المؤمنين معروف به مناقب» كه اين كتاب از زمان مؤلف تاكنون مورد استفاده بوده است، «مقتل الحسين سيد الشهداء»، در دو جلد.

وى يك سال قبل از قتل خليفه عباسى و استيلاى مغول بر بغداد به سال ٦٥٨ هجرى وفات يافت.١

***

رثاى امير المؤمنين على (ع) و فرزندانش:
١ - ألا هل من فتى كأبي تراب ***** امام طاهر فوق التراب‌؟!
٢ - إذا ما مقلتى رمدت فكحلى ***** تراب مسّ نعل أبي تراب
٣ - محمّد النبيّ كمصر علم ***** أمير المؤمنين له كباب
٤ - هو البكّاء في المحراب لكن ***** هو الضحاك في يوم الحراب
٥ - و عن حمراء بيت المال أمسي ***** و عن صفرائه صفر الوطاب
١ - جوانمردى چون بو تراب كجاست‌؟ پيشواى پاك‌گوهر در پهنه‌ى گيتى!

٢ - اگر ديدگانم دردمند گردد، از غبار نعلش توتيا سازم.

٣ - محمد (ص) رسول گرامى شهر علم است. امير مؤمنان باب علم باشد.

٤ - او در محراب عبادت گريان، و در صحنه پيكار خندان!

٥ - از زر و زيور چشم پوشيد، و درهم و دينار نيندوخت.
٦ - شياطين الوغى دحروا دحورا ***** به إذ سلّ سيفا كالشهاب
٧ - علىّ بالهداية قد تحلّى ***** و لمّا يدّرع برد الشباب
٨ - على كاسر الأصنام لمّا ***** علا كتف النبيّ بلا احتجاب