ابو الفتح، محمّد فرزند عبيد اللّه بن عبد اللّه بغدادى معروف به «ابن تعاويذى» و «سبط ابن تعاويذى» شاعر و نويسنده‌ى شيعى مذهب بغداد و مشهورترين شخصيّت در نظم و نثر زمان خود بود.

ابن تعاويذى در واقع نياى مادريش ابو محمّد مبارك بن مبارك بود كه در كرخ بغداد زاده شد و به پارسايى معروف بود و چون شاعر در دامان اين نيا پرورش يافت به همو منسوب گرديد.١ ابو الفتح در ١٠ رجب سال ٥١٩ ه‌ ق در كرخ بغداد متولد شد.

پدرش كه نوشتكين نام داشت از «مماليك» ترك‌نژاد و مولاى يكى از مشهورترين خاندان‌هاى عراق به نام «بنى مظفر» بود.

امّا شاعر بعدها كه شهرتى فراهم آورد نام تركى نوشتكين را به عبيد اللّه تغيير داد.٢

وى كاتب ديوان اقطاع در بغداد شد و در زمان خود، شاعر معروف عراق بود. و زمانى‌كه عماد الدّين كاتب در عراق بود مدتى با او همنشينى داشته است و ميانشان دوستى و هم‌عقيدتى برقرار بود اين پيوند حتى پس از آنكه عماد الدّين به شام رفت هم چنان استوار ماند.

نويسندگان شيعه به حق او را پيرو آيين تشيّع پنداشته‌اند.٣ شعرى كه براى مختار علوى فرستاد و نيز قصيده‌ى بسيار مفصلى (٧٤ بيت) كه در رثاى امام حسين (ع) سرود، و ترديدى در اين امر باقى نمى‌گذارد، و حتى در اواخر عمر زمانى كه چشمان خود را از دست داده بود و بر بدبختى خويش مى‌گريست نيز امامان شيعه را از خاطر نمى‌برد و ستمى كه روزگار بر ايشان رواداشته است برمى‌شمرد.

ابن تعاويذى پيش از آنكه بينايى خود را از دست دهد به جمع‌آورى اشعار خويش همّت گماشت، و آنچه را كه پس از نابينايى سرود، به نام «زيادات» بر آن‌ها افزود.٤ وى ديوان خود را به نحوى خاص تنظيم كرده است. از اين قرار كه آن را، پس از مقدمه‌اى زيبا در چهار بخش نهاده:

١ - مدح خلفاى عباسى ٢ - مدح بزرگان ٣ - مدح خاندان بنى مظفر ٤ - رثا، غزل، هجو و معانى متفرقه‌ى ديگر.٥

كتاب ديگرى به نام «الحجبة و الحجّاب» دارد كه ياقوت حموى از آن نامبرده است.٦

شعر او سخت مورد تمجيد معاصران و نويسندگان سده‌هاى بعد است و ابن خلكان در ستايش او گويد: «من معتقدم كه از ٢٠٠ سال پيش تاكنون كسى چون او نيامده است.٧ بخش اعظم آثار ابن تعاويذى را قصايد مدح تشكيل مى‌دهد و بقيه به مضامين گوناگون از رثا، غزل، هجو، عتاب و نيز ذكر نابينايى و پيرى و گله از ستم روزگار اختصاص دارد.

ابن تعاويذى با شاعران هم‌طراز خويش چون ابله بغدادى و ابن معلم رقابت و مهاجاة داشت. اين سه بى‌گمان نمايندگان واقعى شعر عراقى در سده‌هاى ششم هجرى به‌شمار مى‌آيند. قصايدشان اساسا به سبك و قالب كهن است و مقطعات آنها به