دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ١٦
غير آنان است. و براى آن فرموده است و (يُطَهِّرَكُمْ )كه رسول اللّه (ص) و على و حسن و حسين جزو آنان بودهاند. و چون مذكّر و مونّث در عبارتى جمع شوند، غلبه را بر مذكر مىدهند؛ و آيه اقتضاى آن دارد كه زوجات از اهل بيت هستند. زيرا آيه در حق آنان است و خطابش با آنان است. و سياق كلام هم بر آن دلالت دارد. و خداوند داناتر است.
اما امّ سلمه [يكى از همسران ارجمند پيامبر (ص)] گفته است اين آيه در خانهى من نازل شد، آنگاه رسول اللّه (ص) على و فاطمه و حسن و حسين را فراخواند و ايشان با او زير كساء خيبرى جمع شدند، و فرمود اينان اهل بيت من هستند و اين آيه را خواند و فرمود: اللّهمّ اذهب عنهم الرّجس و طهّرهم تطهيرا و امّ سلمه پرسيد يا رسول اللّه آيا من هم جزو آنانم؟ حضرت (ص) فرمود: شما هم جاى خود داريد و مقام شما هم خوب است.
اين حديث را ترمذى و ديگران نقل كردهاند و حديث غريبى است...» (تفسير قرطبى).
٤) در تفسير آيه:
(قُلِ اَللّٰهُمَّ فٰاطِرَ اَلسَّمٰاوٰاتِ وَ اَلْأَرْضِ عٰالِمَ اَلْغَيْبِ وَ اَلشَّهٰادَةِ أَنْتَ تَحْكُمُ بَيْنَ عِبٰادِكَ فِي مٰا كٰانُوا فِيهِ يَخْتَلِفُونَ) (بگو بار خدايا، اى پديدآورنده آسمانها و زمين، اى داناى پنهان و پيدا، تو در ميان بندگانت در آنچه اختلاف داشتهاند، داورى مىكنى) (زمر، ٤٦).
ابو الفتوح رازى (قرن ششم هجرى) صاحب كهنترين تفسير فارسى شيعى و على الاطلاق صاحب يكى از مهمترين (حداكثر ٥-٦ تفسير از) تفاسير قرآن كريم درباره اين آيه مىنويسد: «منذر الثورى گفت به نزديك ربيع خثيم حاضر بودم.
مردى درآمد (به درون آمد) از آنان كه به قتل حسين بن على عليه السلام حاضر بودند. ربيع [كه به گفتهى زمخشرى مردى بسيار كمسخن بود، طاقت خاموشى نياورد و سكوتش را شكست و] گفت شماييد كه سرهاى نبيرگان رسول بر فتراكها آوردهايد. به خداى كه گزيدگانى را كشتهايد كه اگر [- هرگاه] رسول خداى ايشان را ديدى بر كنار خود بنشاندى و بوسه بر دهن ايشان دادى. آنگه اين آيت بخواند.»
٥) در شأن نزول و در تفسير آيه مودت قربى:
(ذٰلِكَ اَلَّذِي يُبَشِّرُ اَللّٰهُ عِبٰادَهُ اَلَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا اَلصّٰالِحٰاتِ، قُلْ لاٰ أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ أَجْراً إِلاَّ اَلْمَوَدَّةَ فِي اَلْقُرْبىٰ وَ مَنْ يَقْتَرِفْ حَسَنَةً نَزِدْ لَهُ فِيهٰا حُسْناً إِنَّ اَللّٰهَ غَفُورٌ شَكُورٌ). (اين بهشت همان است كه خداوند به بندگانش كه ايمان آوردهاند و كارهاى شايسته كردهاند، مژده داده است؛ بگو براى آن كار [رسالت] از شما مزدى نمىطلبم، مگر دوستدارى در حق نزديكانم [اهل بيتم]؛ و هركس كار نيكى كند، در آن برايش جزاى نيك بيفزايم؛ چراكه خداوند آمرزگار قدردان است) (شورى؛ ٢٣).
غالب مفسّران اهل سنّت هم برآنند كه مراد از «قربى» اقارب رسول اللّه (ص) يعنى اهل بيت، عليهم السلام، است.
زمخشرى مىگويد: «... و روايت كردهاند كه چون اين آيه نازل شد، گفتند يا رسول اللّه قرابت تو كيانند كه بر ما مودت آنان واجب شده است؟ فرمود: «على و فاطمه و پسران آنها» و مويّد آن روايتى است از على، رضى اللّه عنه، كه فرمود: به نزد رسول اللّه (ص) از رشكى كه بعضى از مردم به من مىبرند شكايت كردم. فرمود آيا خشنود نيستى كه چهارمين چهار تن باشى؟ اولين كسى كه وارد بهشت شود منم و تويى و حسن و حسين و همسران ما از دست راست و دست چپ، و ذرّيهى ما پشت سر همسرانمان هستند...»
٦) در تأويل آيه(وَ فَدَيْنٰاهُ بِذِبْحٍ عَظِيمٍ) (صافات، ١٠٧): معناى اين آيهى قرآن چنين است:
(و به جاى او قربانى بزرگى را فديه پذيرفتيم). بسيارى از مفسران فريقين ذبح عظيم را به معناى قوچ يا چيزى نظير او ياد كردهاند. اما بعضى از مفسران شيعه از جمله ملا محسن فيض كاشانى در «تفسير صافى»، سيد هاشم بحرانى در تفسير «برهان»،