دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٣٥
شاعران پاسدار حريم ولايت براى دفاع از مقدسات اسلامى به ميدان كشانده شدند، در اشعار سيد حميرى، معاصر امام باقر و امام صادق (ع)، كميت اسدى، و دعبل خزاعى كه مراثى خود را بر امامان باقر و رضا (ع) خواندند، منصور نمرى، ديك الجن حمصى، افوه حمانى علوى كه همه از دردمندان كوى امامتاند، نمونههايى مستدل از اين دست دفاعيات را مىتوان جست. تعداد اشعار مراثى كه در عين حال بيان مناقب و فضايل اهل بيت و لعن و نفرين ستمگران دژخيم است به حدّى زياد مىباشد كه برشمردن آنها غير ممكن است.
شايد بهترين نمونه از اينگونه اشعار نغز و دردمندانه سرودههاى دو شاعر متعهد امامى ابن الرومى و امير ابو فراس حمدانى است كه در آن به ذكر مخازى عباسيان مىپردازد.
آنچه دعبل در اشعارش از خاندان پيامبر در عصر بنى عباس توصيف مىكند، فضايى لبريز از قتل و كشتار، اسارت، آتش زدن و غارت كردن است، كارى كه تنها با كفار و مشركان انجام مىگرفت.
ابو فراس نيز شرايط سخت زندگى اهل بيت (ع) و غارت اموال آنها را از فساد بنى عباس، خوشگذرانى، عياشى، ستمگرى و نيز بىريشه بودن خاندان آنها بيان مىكند و با تحقير و رسوا ساختن حكومت عباسى، حقانيت و مظلوميت خاندان پيامبر را نشان مىدهد.
عالمان بزرگ شيعى مانند شيخ مفيد، سيد مرتضى، سيد رضى و... نيز دربارهى شعر و اشعار عاشورايى كتابها نوشته و كارها كردهاند. سيد رضى دوازده قصيده در مرثيهى حضرت سيد الشهدا دارد، بقيهى عالمان نيز اين چنين قصايدى سرودهاند.
مناقب ابن شهرآشوب سراسر آكنده از اشعار عاشورايى است
شيخ كاظم ازرى بغدادى شاعر فاضل و مجاهد شجاع كه فرياد حماسههاى تشيع و عقايد حق را در درون حساسترين مراكز و محافل بغداد سر ميداده است و به همين سبب عالم بزرگوار سيد بحر العلوم كه اعمال و اقوال او در نزد علماى ما به نوعى ويژه حاكى از رضاى معصوم است، اين شاعر را بر عالمان جليل مقدم مىدارد. شيخ عباس قمى مىنويسد: سيد بحر العلوم، او را بر عالمان جليل، به هنگامى كه بر او وارد مىشد مقدم مىداشت و ازرى را به همان چشم مىنگريست كه امام صادق (ع) هشام بن حكم را مىنگريست. چون ازرى با مخالفان به خوبى مناظره مىكرد و شعر او در مرتبهى بلندى جاى داشت...١
ائمهى طاهرين و عالمان راستين دين، شاعر را به عنوان شاعر متعهد مىپذيرفتند نه به عنوان ديگر و واقعيت روح شاعرانه را در اخلاق او هضم مىكردهاند. زيرا اهميت مرامى و تاثير موضعى شاعران، در نشر مكتب و نفوذ دادن آن و هم كوبيدن جباران و رسوا ساختن ستمگران و بيدادگستران، چنان ارزش داشته است كه بدينگونه با آنان رفتار مىشده است.
رفتار سراسر مهر و محبت امام سجاد (ع) نسبت به فرزدق گواه اين مطلب است، نبايد فراموش كرد كه همهى اين ستايشها گواه تشيع است بلكه در ميان بسيارى از بزرگان و علماى اهل سنت اين ستايشها به چشم مىخورد و مسلمانان حقيقتجو و متعهد را تحت تأثير قرار داده همچنانكه در طى قرون، انديشمندان آزادهى ديگر اديان را نيز به اين جرگه فرا خوانده است.
محمد بن ادريس شافعى از ستايشگران خاندان پيامبر (ص) است كه با پذيرش تمام اتهامها به وصف و مدح اين خاندان مىپردازد.
در ميان مرثيهسرايان امام حسين (ع)، عالم، اديب، طبيب، حاكم، فقيه، مورخ و ديگران با مذاهب گوناگون اعم از شيعه،