ابو هاشم (ابو عامر) اسماعيل بن محمّد بن يزيد بن ربيعه‌ى حميرى معروف به سيّد در سال ١٠٥ هجرى در عمّان متولد شد. پدران وى يمنى بودند كه در شام سكونت داشتند و «سيد» جزو نام او بوده و هاشمى نبوده است. وى مشهورترين شاعر شيعه و مدافع مذهب و زبان گوياى اين طايفه بود. طبعش به قدرى روان و شعرش به حدى فراوان بود كه تاكنون كسى موفق به تدوين ديوان جامع و ضبط همه‌ى اشعار او نشده است. تنها ٢٣٠٠ قصيده از هاشميات او را جمع آورده‌اند. جدّش يزيد بن زياد معروف به «ابن مفرّغ» (م ٦٩ ه‌.) نيز شاعرى بزرگ بود. او از جوانى به تشيّع گرائيد بر خلاف والدينش كه از خوارج و اباضى مذهب بودند و امام على (ع) را سبّ مى‌كردند او طبع خدادادى‌اش را در سرودن مدايح اهل بيت به كار انداخت.

والدينش قصد كشتنش را داشتند كه او به عقبة بن سلم بن مهنّا امير شيعى بصره پناه برد و تا مرگ پدر در خانه‌ى او به سر برد. در زمان سقوط دولت اموى، مذهب تشيع در بصره و اهواز رونق پيدا كرد و حاكم بصره نيز شيعيان را حمايت مى‌كرد. سيد اسماعيل ابتدا كيسانى١ بود او روزگار سه امام (امام باقر (ع)، امام صادق (ع) و امام موسى كاظم (ع) و ده خليفه (هشام بن عبد الملك، وليد بن يزيد، يزيد بن وليد، ابراهيم بن وليد و مروان حمار از امويان، سفّاح، منصور دوانقى، مهدى، هادى و هارون الرّشيد از عباسيان) را درك كرد. وقتى سفّاح به خلافت رسيد او رسما به دربار عباسيان پيوست و شاعر مدّاح آن خاندان گرديد. (١٣٢ ق)

ظاهرا بعد از عيادتى كه امام صادق (ع) در كوفه از او نمود و بعضى صفات ملكوتى آن حضرت بر وى تجلّى نمود از مذهب كيسانى دست برداشت و به مذهب جعفرى گرائيد و از آن پس تا پايان عمر مؤمن و مدافع آن مذهب باقى ماند. مقامش در تشيّع به جايى رسيد كه امام صادق (ع) اشعارش را مى‌شنيد و سه‌بار بر او رحمت مى‌فرستاد و او را «سيّد الشعراء» خواند.

او از قرآن و حديث و فقه و تاريخ اسلام و سيره رسول اللّه و على (ع) و ساير ائمه اطهار (ع) به خوبى مطّلع بود و تقريبا همه‌ى احاديثى را كه در مناقب على (ع) و نكوهش مخالفان او وارد شده را در اشعار خود گنجانده است. در شعر دلائل خلافت و ولايت على (ع) و اثبات عقايد شيعه و ابطال اقاويل مخالفان و مثالب غاصبان حقوق اهل بيت را با زبانى تند و گزنده آميخته و با تولّى و تبرّى صريح بيان كرده است. ٢٣ غديريه دارد كه علامه امينى اشعارى از آنها را در الغدير آورده است و هاشميات سيّد و مراثى او براى شهيدان طف پيوسته منبع الهام شاعران شيعى بوده است.

ديوان اشعارش به صورت جامع به چاپ نرسيده است. اگرچه نسخه‌ى خطى آن در يكى از كتابخانه‌هاى يمن و نسخه‌ى ديگرى در «مكتبة طاهريه» دمشق محفوظ است.

وفات او به سال ١٧٩ هجرى در بغداد در محله‌ى «رميله» در حالى‌كه ٧٤ سال سن داشت اتفاق افتاد و به امر هارون الرّشيد از جنازه‌ى او تجليل و تشييع به عمل آمد. اكنون قبرش در محله‌ى شيعه‌نشين كرخ بغداد در جنيته (باغچه) جنب قطيع الربيع واقع است.٢

***