دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٢٤
ولايت با جانشان آميخته مىگشت. در عصر ائمه (ع) جداى از بهرهگيرى آن در صحنههاى نبرد، براى نشان دادن مظلوميت خاندان پيامبر (ص) و حقانيت علوى و ترسيم بيدادها و ناروايىها، هميشه و در همهجا به ميدان مىآمد و چون سلاح برنده عمل مىكرد.
غديريهها، قصايد شكوهمند، مراثى و حتى هجويههايى كه دشمنسوز و ستمكوب است، نقش مهمى در تبيين فرهنگ شيعه و معرفى چهرههايى دارد كه با رنگها و نيرنگها از صحنه دور نگه داشته شدهاند.
پيوسته شعرا از نقاط دور با قصايد مذهبى و چكامههاى دينى خود به خدمت ائمه (ع) مشرف مىشدند و مورد تفقد و اكرام ايشان واقع مىگشتند. ائمه به احترام مقدم شعرا، محفلها تشكيل و دوستان خود را بدان دعوت ميكردند و با دادن صله و جايزههاى گرانبها، شعرا را مورد نوازش و مرحمت قرار مىدادند و نكاتى را كه موجب خلل و نقص شعر آنان بود، گوشزد مىنمودند. چنين است كه در دورهى ائمه طاهرين (ع) تطوراتى در شعر و ادب پيدا شد و به كمال گرائيد و در اجتماع آن روز از بيشتر علوم و فنون اجتماعى پيشى گرفت. اهميت شعر به جايى رسيد كه برپا نمودن مجلس شعر و صرف وقت نمودن به خاطر آن در مكتب اهل بيت جزو طاعات شمرده مىشد و گاهى بعضى از اشعار نغز در شريفترين اوقات خوانده مىشد و بر بزرگترين اعمال عبادى تقدّم داده مىشد. چنانكه اين حقيقت را به وضوح از گفتار و رفتار امام صادق (ع) نسبت به هاشميات كميت درمىيابيم.
كميّت در ايام تشريق در منى بر آن حضرت وارد شده و اجازه خواست تا براى حضرت از اشعار خود بخواند. حضرت فرمود:
اين ايام بسيار شريف و با ارزش است. كميت عرض كرد: اين اشعار درباره شما اهل بيت سروده شده است. امام (ع) ياران و همراهانش را جمع كرد و به كميت فرمود: شعرت را بخوان. كميت قصيده لاميه از قصايد هاشمياتش را خواند. پس از اتمام شعر حضرت دربارهاش دعا فرمود و به او صله داد١.
نظر به فوايد اجتماعى و دينى كه بر اشعار بار بود، پيشوايان دين هيچگونه نظرى به شخصيت شاعر نداشتند و نسبت به ساير شوؤن و اعمالش خرده نمىگرفتند. هرچند شاعرى بدمنش بود و از رفتارش ناراضى بودند. همين كه اشعارى مىسرود كه در راه هدايت و ترويج دين و بيان حقايق مفيد بود از اعمال بدشان چشمپوشى كرده و به شاعر به ديدهى استرحام مىنگريستند و برايش طلب آمرزش نموده و حتى سخنان اميدواركنندهيى در مورد آنان مىفرمودند.
چون مجلسآرايى و مديحهسرايى بر دشمنان اهل بيت گران مىآمد بدين جهت مديحهسرايان ائمه هدى از كيد و دسيسههاى دشمنان هميشه در هراس بودند و گاهى هم به مقتضاى موقعيت خود براى حفظ جانشان از خانه و زندگى آواره مىشدند و در گوشهاى با رنج و مشقت به سر مىبردند و اگر بعضى از آنها دستگير مىشدند مشمول هر نوع آزار و اذيتى قرار مىگرفتند: به زندان مىرفتند، كتك مىخوردند، تبعيد مىشدند، زبانشان بريده مىشد و در آخر امر هم شربت شهادت مىنوشيدند. امامان معصوم (ع) نيز خود شعر مىسرودند. سرودههاى امير المؤمنين على (ع)، سرودههاى حسين بن على (ع) در كربلا، سرودههاى امام سجّاد (ع) در رثاى پدر بزرگوارش و سرودههاى ديگر ائمه (ع) ترجمان توجهى آنان به شعر و تأثير عميق آن است.
واقعهى وااسفاى عاشورا در كارزار كربلا، حماسهاى است هميشه جاويد در آئين آزادگى و ايستادگى حضرت حسين بن على (ع) اين اسوهى آزادگان جهان در برابر ستمپيشگان.