دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٦٢٩
عبد الرحمن الشرقاوى
عبد الرّحمن الشّرقاوى، نويسنده و اديب معاصر مشهور است. وى به سال ١٩٢٠ ميلادى در روستاى «الدلاتون» در كشور مصر به دنيا آمد، و از دانشگاه حقوق در سال ١٩٤٣ ميلادى فارغ التحصيل شد؛ دو سال به عنوان وكيل و چند سال به عنوان بازرس وزارت معارف به كار مشغول گرديد. از مهمترين آثار او: «على امام المتقين» «الفتى مهران» و «فتح عكّا» را مىتوان نام برد.
عبد الرحمن به نوشتن نمايشنامه پرداخت. امّا در نمايشنامه خود به شعر روى آورد. البتّه شعر نمايشى كه به مرور زمان خود را در تغيير اسلوب شعرى و فاصله گرفتن از شعر غنايى تثبيت نموده بود و شعر آزاد را كه بستر مناسبترى براى القاء مفاهيم درامى بود برگزيد، و بدينگونه اين نوع ادبى در ميان ادباى عرب پذيرفته شد و بدون شك عبد الرحمان الشرقاوى نقش عمدهاى را در اين تحول و شكوفايى ايفا نمود. نمايشنامهى مشهور او «الحسين تأثرا شهيدا» نام دارد. جنبهى سياسى اجتماعى كاملا غالب است. و شاعر تلاش مىكند براى مشكلات عصر خويش از طريق قصّه و نمايش راه حل ارائه نمايد.
شرقاوى در اثر خود تلاش نموده حوادث را آنگونه كه اتفاق افتاده از ميراث تاريخى دينى برگيرد و چنانكه خود مىگويد از سبكى بين «قصيده» و «قصّه» براى ترسيم حادثه استفاده نمود تا تأثير آن را در جان مخاطب بيفزايد او با اين سبك تاريخ گذشته را بازسازى نموده و خود مىگويد:
«اگرچه امكان عبور از گذرگاه زمان وجود ندارد ولى مىتوانيم آنچه را در تاريخ اتفاق افتاد به آينده پيوند زنيم. لحظاتى در تاريخ وجود دارد كه با ارزشها و اشاراتش بهگونهاى خاص مىدرخشد و به تو اين احساس دست مىدهد كه گويا از واقعيات زندگى خود سخن مىگويى و نسبت به آينده از آن حوادث كسب بينش مىكنى و يقين مىكنى انسان مىتواند وضع فاسد را دگرگون و بازسازى كند.»١
شرقاوى در اين نمايشنامه به حقيقت تلاش كرده با توجه به واقعيتهاى سياسى - اجتماعى عصر خود، آفتهاى جامعه و شيوهى مقاومت و ايستادگى در برابر آن را بيان نمايد و ارزش آزادگى و عزّت را به مردم تفهيم كند.
نمايشنامه شرقاوى در سالهاى شكست عبد الناصر نوشته شده از همينروست كه مؤلف احساس مىكند جامعهاش به الگوهايى نياز دارد كه قهرمانى، شرافت و فداكارى را از آنان بياموزد و با ورود در معركههاى جانكاه ارزشها و فضايل را حياتى دوباره بخشد.٢
از سوى ديگر شيوه نقل و روايى از امور مشهور در اين نمايشنامه است و شرقاوى با هنرمندى تمام، اشعار خود را با اين روايات هماهنگ مىسازد، بهگونهاى كه با توجه به همسانى موسيقى و هموزنى اشعار با روايات، تشخيص نصّ روايى از بقيّهى اشعار دشوار مىباشد. شرقاوى در تبيين شخصيت و حركت امام حسين (ع) بسيار موفق بود و باوجود اينكه از زمرهى نويسندگان اهل سنّت است، روح شيعى و پيامهاى بنيادين امام را در بسيارى از مواضع به خوبى دريافته و با زيبايى به خواننده منتقل نموده است. دكتر عبد العزيز الموافى، پيام و محور اصلى نمايشنامه را بدينگونه مىبيند «قضيه اساسى كه بر اين نمايشنامه حاكم است و حسين «رض» به خاطر آن جهاد كرد، و براى برپايى آن خون شريفش را اهدا نمود، جنگ و