محمّد بن حسن بن زين الدّين (شهيد ثانى) على بن احمد العاملى فاضلى محقق و كنجكاو و فقيهى درياآسا. وى در ظهر روز دوشنبه دهم ماه شعبان سال ٩٨٠ ه‌. ق متولّد شده است. نخست نزد پدرش و سيّد محمد مؤلف «مدارك» درس خواند و حديث و علم اصول و ديگر علوم را آموخت و تأليفات ايشان را به‌صورت درس فراگرفت و پس از آن به مكّه مشرف شد و از ميرزا محمد استرآبادى مؤلف كتاب «رجال» علم حديث آموخت آنگاه به ديار خويش برگشت و سپس عازم عراق و پس از آن به مكه رفت و تا پايان عمر در آنجا به سر برد.

آثار: «شرح تهذيب الاحكام و شرح استبصار» در سه جلد، «حاشيه بر شرح لمعه» در دو جلد، «حاشيه بر اصول معالم الدين»، «حاشيه اصول كافى» و حاشيه‌هاى گوناگون، «كتاب روضة الخواطر و نزهة النواظر» در سه جلد و... و ديوان شعر.

مؤلف كتاب امل الآمل مى‌گويد: «زين الدّين شعر خوب مى‌گفته است» فرزندش گفته است: «پدر من اشعارى پسنديده مشتمل بر اندرز و نغز فراوان دارد و نامه و منشداتى از او باقى است.»

فرزندش شيخ على در جزء دوم كتاب «الدر المنثور» وى را عالمى عامل و فاضلى كامل و پارسايى دادگر و پاكدامنى عابد و پرهيزگارى زاهد كه مورد پسند همگان بوده و از دنيا و اهل آن بيمناك و حافظه و هوشمندى و انديشه‌اى در كمال آراستگى داشته و همواره كارهايش را محض تقرب به خدا انجام مى‌داده است و همگى عمرش را به تصنيف و عبادت و بهره‌يابى و بهره دهى به ديگران به انجام رسانيده توصيف نموده است.

نامبرده از بلاد جبل عامل به دمشق مى‌رفت و مدّتى آنجا ماندگار شد و با دانشمندان عامه (اهل سنت) ارتباط و آميزش داشته است و به طرز شايسته‌اى با آنان رفتار مى‌كرد.

همسرش حكايت مى‌كند آن شب كه دار فانى را وداع گفت در تمام شب از اطاقى كه جنازه‌ى او در آنجا گذاشته شده بود صداى تلاوت قرآن به گوش مى‌رسيد.

و زمانى‌كه به طواف كعبه مشغول بود مردى به او رسيد و يكى از گلهاى زمستانى كه در مكّه وجود نداشت و فصل چنان گلى هم نبود به وى داد. پرسيد اين گل را از كجا آوردى‌؟ پاسخ داد: از خرابات. و سپس آن مرد از نظرش ناپديد شد.

وى در شب دوشنبه دهم ذيقعده سال ١٠٣٠ ه‌. ق سال وفات شيخ بهايى در ٥٣ سالگى در مكّه مكرمه درگذشت و در قبرستان معلّى نزديك مزار حضرت خديجه به خاك سپرده شده است١.

***
١ - كيف ترقي دموع أهل الولاء ***** و الحسين الشهيد في كربلاء
٢ - جدّه المصطفى الأمين على ***** الوحي من اللّه خاتم الأنبياء
٣ - و أبوه أخو النبي علىّ ***** آية اللّه سيّد الأوصياء
٤ - أمّه البضعة البتول، أخوه ***** صفوة ألاولياء و الأصفياء
٥ - يا لها من مصيبة اصبح الدي‌ ***** ن بها في مذلة و شقاء