بهاء الدين ابو الحسن على فرزند فخر الدّين عيسى بن ابى الفتح معروف به ابن فخر، محدث، فقيه، مورخ، نويسنده، شاعر و از دولتمردان معروف شيعه در قرن هفتم هجرى است. و اصلا كرد و از ايل مكارى بود و خاندانش كه اهل علم و دولتمرد بودند از ديرباز در «اربل»١ سكونت داشتند. پدرش مردى عالم و والى اربل بود. بهاء الدين در اربل متولد شد و در همان شهر به كسب علم و استماع حديث پرداخت. خدمات دولتى را هم در اربل آغاز نمود و نزد والى آن شهر به شغل كتابت برگزيده شد. در سال ٦٥٧ ه‌. ق بهاء الدين به بغداد منتقل شد و در نزد علاء الدّين جوينى صاحب ديوان تقرب يافت و به كتابت در ديوان اشتغال داشت تا اينكه سعد الدوله يهودى (مقتول در ٦٩٠ هجرى) وزير ارغون خان مغول روى كار آمد. و عرصه را بر رجال مسلمان و طرفداران صاحب ديوان تنگ ساخت. بهاء الدّين از كار ديوان كناره گرفت و در خلوتگه عزلت به تأليف كتب و سرودن اشعار پرداخت. تا اينكه به سال ٦٩٢ هجرى وفات يافت و در خانه‌ى خود واقع در محله كارپرداز خانه‌ى بغداد در كنار دجله به خاك سپرده شد.

بهاء الدين علاوه بر مقام علم و ادب شاعرى توانا بود و اشعار بسيار در مناقب اهل بيت (ع) سروده است. تذكره‌نويسان همه از او به نيكى ياد كرده‌اند. شهرت او علاوه بر نظم و نثرى كه سرمشق شاعران بعد قرار گرفت به سبب چند كتابى است كه از او باقى مانده است مانند: «المقامات الاربع» يا مقامات چهارگانه، «رسالة الطيف»، «كتاب حيات الامامين» (امام زين العابدين (ع) و امام محمّد باقر «ع») و مهمترين كتابش كه از جمله كتب معتبر و مستند شيعه‌ى اماميه به‌شمار مى‌رود «كشف الغمه عن معرفة الائمة»، در شرح احوال رسول خدا (ص) و فاطمه (س) و امامان دوازده‌گانه (ع) است. اين كتاب شامل دو جزء است، جزء اول در سال ٦٧٨ و جزء دوم در سال ٦٨٢ ه‌. ق به پايان رسيده است.٢

***

در منقبت اهل بيت پيامبر (ص):
١ - أيّها السّادة الأئمّة أنتم ***** خيرة اللّه أوّلا و أخيرا
٢ - قد سموتم إلى العلى فافترعتم ***** بمزاياكم المحلّ الخطيرا
٣ - أنزل اللّه فيكم هل أتى نصّا ***** جليّا في فضلكم مسطورا
٤ - من يجاريكم‌؟ و قد طهّر اللّه ***** تعالى أخلاقكم تطهيرا
٥ - لكم سؤدد يقررّه القرآن ***** لمن أسمع التقريرا
١ - اى پيشوايان بزرگوار! شما بهترين خلق خدا همواره بوده و خواهيد بود.

٢ - شما با مزايايى كه داريد مقامتان بسيار ارجمند است.

٣ - خدا درباره‌ى شما سوره‌ى هل اتى را با نص جلى فرستاد.

٤ - چه كسى مى‌تواند با شما همسرى كند در صورتى‌كه خداوند اخلاق شما را پاكيزه كرده است.