ابو محمّد، عمارة بن ابى الحسن على بن زيدان بن احمد حكمى يمنى مكنّى به ابو محمّد و ملقب به نجم الدّين از فقهاى شيعه اماميه و مدرّسين و مؤلفين آنان و از شهيدان راه تشيّع است. وى عالم به فرائض و مورّخ و شاعر يمنى در قرن ششم بود.

اصل وى از شهر «سرطان» در وادى «وساع» يمن است و در سال ٥١٥ ه‌ ق در تهامه متولد شد و به سال ٥٣١ هجرى به زبيد سفر كرد و نزد دانشمندان آنجا به تلمّذ پرداخت. سپس به تجارت اشتغال ورزيد و به عدن مسافرت كرد و از آنجا به مكه و سپس به مصر رفت و پس از چندى به زبيد بازگشت.

در سال ٥٥٠ هجرى «قاسم بن هشام» امير مكه وى را به رسالت نزد طلائع بن رزيك وزير خليفۀ فاطمى فرستاد. عماره در مصر مورد احترام و اكرام فاطميان قرار گرفت و از اينرو وى آنها را مدح بسيار كرده است.١

عماره با شهامتى كامل از حريم مقدسات انسانى دفاع كرد. او پس از انقراض دولت فاطميان در مصر نيز در جانبدارى از دوستان فاطمى خود به دليل قصيده‌اى كه در رثاى فاطميان سرود به دست صلاح الدين ايوبى در ٢٦ شعبان سال ٥٩٦ اعدام شد.٢

گفته‌اند با هفت تن از بزرگان مصر توطئه‌اى به مخالفت با صلاح الدّين ترتيب داده بود.٣ تأليفات گرانمايه و آثار علمى و ادبى او عبارتند از: «النكت العصريه فى اخبار الديار المصريه» كه به نظر مى‌آيد همان «اخبار الوزراء المصريين» باشد.٤ «اخبار اليمن» يا تاريخ يمن. كتابى در فرائض مواريث. ديوان شعر - قصيده‌اى به نام «شكاية المنظلم و نكاية المتألم» (شكواى دادخواه و انتقام يك دردمند از ستمگر بدخواه) اين قصيده را براى صلاح الدّين فرستاد، و «المفيد فى اخبار زبيد.»

اشعارش در عين روانى متين و محكم، پر ارج و با رونق است و از همه مهمتر مهر ولاى پيوسته‌اى كه به عترت وحى و خاندان طه و اعتقاد به امامت و پيشوايى آنان داشت. علمش كامل و فضل او با ادبى والا و شعرش دلربا و شيوا بود.٥

عماره در مرثيه خويش حرمان خود را از يارى حسين با شمشير، به مشايعت زبان و گفتار جبران مى‌كند.٦

***

قصيده:٧
١ - ولاءك مفروض على كلّ مسلم ***** و حبّك مفروط و أفضل مغنم
٢ - إذا المرء لم يكرم بحبّك نفسه ***** غدا و هو عند اللّه غير مكرّم
٣ - ورثت الهدى عن نصّ عيسى بن حيدر ***** و فاطمة لا نصّ عيسى بن مريم
٤ - و قال: أطيعوا لإبن عمّي فإنّهأ ***** مينى على سرّ الآله المكتّم