دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ٢٣
عنايتى داشتند، از هر سو گرد پيامبر (ص) جمع مىشدند و در اوقات مختلفه، از سفر و حضر در حضور حضرت به سرودن و خواندن اشعار، همت مىگماشتند. آنان پيوسته در پيرامون حضرت بودند و حتى در سفرها از او جدا نمىشدند. چابكسواران جنگى بودند كه با شمشير برّان شعر و تير دلدوز نظم، دشمنان اسلام را رسوا كرده و در ميدان نبرد، مردانه از حريم اسلام دفاع مىنمودند و با زبان در راه خدا جهاد مىنمودند.»١
اين روح اسلامى كه از شعر متعهد اينان مىتراويد دل و جان افراد جامعه را تسخير مىكرد، در انديشهها راه مىيافت و آنها را مىساخت و با افكار درمىآميخت.
قرآن كريم يكى از سورههاى خود را «شعرا» ناميده است كه از جهت تعداد آيات بعد از بقره طولانىترين سوره است. نام سوره از چند آيهى آخر سوره گرفته شده است٢ در اين سوره درباره شعراى بىهدف سخن مىگويد.
اين سوره شاعران را به دو گروه تقسيم نموده و به بافت فكرى و عقيدتى آنان اشاره دارد. گروه اول شاعران قبل از (إِلاَّ) هستند: كه قريحهى ظريف و لطيف آسمانى و هنر زيبايى ملكوتى خود را سقوط دادهاند و گروه دوم بعد از (إِلاَّ) هستند: شعراى با ايمان و با همت كه به دفاع از معاريف الهيه و شئونات انسانى مىپردازند و با اشعار روحپرور خود، جانها را صفا مىبخشند و پردههاى تزوير را فرو مىاندازند و ماهيت افراد خبيث و نالايق را به نمايش مىگذارند.
گويند وقتى اين آيات نازل شد عدهاى از شعرا نزد رسول خدا آمدند و عرض كردند خداوند ما را نكوهش فرموده است؟ پيامبر (ص) قسمت دوم آيه را تلاوت نمود و فرمود: «شما مصداق آن هستيد و در حقيقت با شمشير زبان در جهاد مىباشد».٣
شيخ صدوق در كتاب عقايدش از امام جعفر صادق (ع) روايتى را نقل مىكند كه مراد از آيه، نكوهش كسانى است كه به دروغ داستانسرايى مىكنند.
على بن ابراهيم نيز در كتاب تفسير خود ذيل آيه نقل مىكند كه امام جعفر صادق (ع) فرمود: «آياتى كه مذمت شعرا در آن شده مشمول كسانى است كه دين خدا را تغيير داده و با اوامر الهى مخالفت مىورزند و موجب نشر عقايد فاسد در بين مردم شده و آنان را به پيروى راههاى باطل وامىدارند.»٤
اسلام علاوه بر اينكه شاعران به حق را نكوهش ننموده، آنها را مورد تمجيد و تعريف نيز قرار داده است. روايت معروفى از رسول اللّه (ص) است كه فرمود: «انّ من الشّعر لحكمة و انّ من البيان لسحرا»٥ بعضى اشعار حكمت است و پارهاى از سخنان بسان سحر تأثيرگذار است.
اين دعوت روحى و يارى دين كه بهوسيلهى شعر انجام مىگرفت و از تأئيد قرآن و حديث هم برخوردار بود در زمان ائمه طاهرين نيز چون زمان رسول اللّه (ص) برقرار بود و مردم از شعر شعراى اهل بيت قلوبشان مسخّر مىشد و حقايق مكتب و