دانشنامه شعر عاشورایی - محمد زاده، مرضیه - الصفحة ١٧٩
ابن حمّاد
ابو الحسن على بن حمّاد بن عبيد اللّه بن حمّاد عبدى١ بصرى. فقيه، محدّث و شاعر امامى قرن چهارم هجرى است.
از تاريخ ولادت و وفات او اطلاّع دقيقى در دست نيست اما على بن محمّد صوفى متولّد ٣٨٧ ه ق گفته است: «ابو على بن دانيال قصيدهاى براى من نقل كرده كه ابن حمّاد براى او انشاد كرده بود.» يعنى در اوايل قرن چهارم هجرى و معاصر با شيخ صدوق.
از ابن حمّاد اشعار بسيارى در كتابهاى شيعه نقل شده است كه همگى در مدح و رثاى معصومين (ع) و ذكر مناقب و احوال ايشان است. اشعار وى نشان از وسعت دانش او در اخبار اهل بيت دارد و از خيالپردازىهاى شاعرانه تهى است و همه با براهينى مبتنى بر قرآن و حديث، براى دفاع از مذهب اماميه سروده شده است.
از مقايسه اشعار ابن حمّاد دو سبك متفاوت شعرى را تشخيص مىدهيم:
دسته اول بيشتر در مناقب و موضوع امامت على (ع) و اهل بيت و همه مستند به روايات است.
دسته دوم بيشتر در رثاى امام شهيد حسين بن على (ع) و خاندان و اصحاب اوست و لاجرم عاطفه و احساس بر آنها غلبه دارد.
از مشايخ اجازهى او عبد العزيز بن يحيى بن احمد بن عيسى جلودى از محدّثان بزرگ اماميّه و شاگرد برجسته وى حسين بن عبيد اللّه غضائرى است و همين دلالت بر وثاقت وى نيز دارد.
على بن حمّاد در اواخر قرن چهارم هجرى وفات يافت.٢
-*-
مرثيهى سيد الشهداء (ع):
١ - أمثّل مولاى الحسين
و صحبه ***** كأنجم ليل بينها البدر أو أسنا
٢ - فلمّا رأته اخته و بناته ***** و شمر عليه بالمهنّد قد أحنى
٣ - تعلّقن بالشمر اللّعين و قلن: دع ***** حسينا فلا تقتله يا شمر و اذبحنا
٤ - فحزّ وريديه و ركّب رأسه ***** على الرّمح مثل الشمس فارقت الدجنا
٥ - فنادت بطول الويل زينب اخته ***** و قد صبغت من تحره الجيب و الرّدنا
١ - رواست كه سرورم حسين با ياران كه چون اختران رخشان همراه بدر
تابان بودند، لگدكوب سمّ ستوران شوند؟
٢ - خواهرش زينب همراه دخترانش كه شمر را با شمشير آخته بر سر حسين ديدند.
٣ - به دامنش آويختند كه دست از حسين بدار! و ما را قربانى او ساز.
٤ - رگهاى گردنش بريد و سرش بر نى كرد، چون خورشيد كه از ابر كناره گيرد.
٥ - فرياد خواهرش زينب، بلند شد واى بر من! و دست و گريبان از خون او رنگين كرد.