شرح مثنوى - شهيدى، سید جعفر - الصفحة ٤٤٤ - حكايت هم در بيان تقرير اختيار خلق و بيان آن كه تقدير و قضا سلب كننده اختيار نيست

گفت دزدى شحنه را كاى پادشاه‌

آن چه كردم بود آن حكم اله‌

گفت شحنه آن چه من هم مى‌كنم‌

حكم حق است اى دو چشم روشنم‌

از دكانى گر كسى تربى برد

كين ز حكم ايزد است اى با خرد

بر سرش كوبى دو سه مشت اى كره‌

حكم حق است اين كه اينجا باز نه‌

در يكى تره چو اين عذر اى فضول‌

مى‌نيايد پيش بقالى قبول‌

چون بدين عذر اعتمادى مى‌كنى‌

بر حوالى اژدهايى مى‌تنى‌

از چنين عذر اى سليم نانبيل‌

خون و مال و زن همه كردى سبيل‌

هر كسى پس سبلت تو بر كند

عذر آرد خويش را مضطر كند

حكم حق گر عذر مى‌شايد تو را

پس بياموز و بده فتوى مرا

كه مرا صد آرزو و شهوت است‌

دست من بسته ز بيم و هيبت است‌

پس كرم كن عذر را تعليم ده‌

بر گشا از دست و پاى من گره‌

اختيارى كرده‌اى تو پيشه‌اى‌

كاختيارى دارم و انديشه‌اى‌

ور نه چون بگزيده‌اى آن پيشه را

از ميان پيشه‌ها اى كدخدا

چون كه آيد نوبت نفس و هوا

بيست مرده اختيار آيد تو را

چون برد يك حبه از تو يار سود

اختيار جنگ در جانت گشود

چون بيايد نوبت شكر نعم‌

اختيارت نيست و ز سنگى تو كم‌

دوزخت را عذر اين باشد يقين‌

كاندرين سوزش مرا معذور بين‌

كس بدين حجت چو معذورت نداشت‌

وز كف جلاد اين دورت نداشت‌

پس بدين دارو جهان منظوم شد

حال آن عالم همت معلوم شد