نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٥٥٩ - سرگذشت عاد و ثمود و قوم هود

معنى كرده‌اند كه از سنگ بنا مى‌شده است و جمعش «آرام» مى‌شود. ابن اثير مى‌گويد: «آرام» يعنى علمها و نشانه‌ها و سنگهايى بوده است كه در مسيرها روى هم انباشته مى‌شده است تا به پيدا كردن راه در صحرا كمك كند. مفردش «ارم» است بر وزن «عنب». در دوران جاهليت رسم بر اين بوده است كه اگر در راه چيزى مى‌يافتند و نمى‌توانستند آن را همراه خود بردارند، سنگهايى بر آن مى‌نهادند و با آن سنگ‌چين‌ها علامت‌گذارى مى‌كردند تا در زمان بازگشت، آن را بردارند. در حديث است كه «هرچه در ارمها و خرابه‌هاى دوران جاهليت يافت شود، خمس دارد».[١]

«عماد» ساختمان بلند است و جمعش «عَمَد» و «عُمُد» و مفردش «عماده» است. بنابراين معناى آيه اين مى‌شود كه آنان براى آوازه و افتخار، مناره‌هاى بلند و ستبرى مى‌ساختند كه در آن روزگار، بى‌مانند بود.

در سوره شعراء بر اين مسئله تصريح شده است: «أَ تَبْنُونَ بِكُلِّ رِيعٍ آيَةً تَعْبَثُونَ وَ تَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ وَ إِذا بَطَشْتُمْ بَطَشْتُمْ جَبَّارِينَ فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَطِيعُونِ، وَ اتَّقُوا الَّذِي أَمَدَّكُمْ بِما تَعْلَمُونَ؛ أَمَدَّكُمْ بِأَنْعامٍ وَ بَنِينَ وَ جَنَّاتٍ وَ عُيُونٍ ...»[٢].

«ريع» زمينى است كه بلند و مرتفع باشد. به نظر مى‌رسد كه آنان بر فراز قله‌ها و ارتفاعات ساختمانهاى عظيم و بلند بالايى مى‌ساختند؛ به طورى كه از راه دور همانند برجى قابل رؤيت بود. مقصود آنها از اين كار، فخرفروشى، قدرت نمايى و هنرنمايى بود و از اين رو قرآن آن را عبث و بيهوده خوانده است و اگر براى راهنمايى مسافران و شناخت مسير بود، تعبير به «تعبثون» نمى‌آمد.

از عبارت‌ «وَ تَتَّخِذُونَ مَصانِعَ لَعَلَّكُمْ تَخْلُدُونَ» به دست مى‌آيد كه قوم عاد در

[١] . النهايه في غريب الحديث والاثر، ١/ ٤٠، در حديث آمده است كه عبداللَّه بن عمرو عاص از پيامبر صلى الله عليه و آله درباره گنجى كه در خرابه‌ها و ارمها يافت شود، پرسيد. حضرت صلى الله عليه و آله فرمود: اين موارد و اشياى قيمتى ودفينه‌ها خمس دارد. بنگريد به: مسند احمد بن حنبل، ٢/ ١٨٦.

[٢] . شعراء/ ١٢٨- ١٣٤:« آيا بر هر تپّه‌اى بنايى مى‌سازيد كه دست به بيهوده‌كارى زنيد؟ و كاخهايى استوار مى‌كنيد به اميد آنكه جاودانه بمانيد؟ و چون حمله ور مى‌شويد، زورگويانه حمله ور مى‌شويد؟ پس از خدا پروا داريد و فرمانم ببريد و از آن كس كه شما را به آنچه مى‌دانيد مدد كرد، پروا داريد. شما را به دامها و پسران و به باغها و چشمه‌ساران مدد كرد».