است: «أَلْفَ سَنَةٍ مِمَّا تَعُدُّونَ» و از سوى ديگر، وضعيت همه امور هستى در طى دوره قيامت كه طول آن به دليل مواقف پنجاه‌گانه پنجاه هزار سال است، روشن مى‌گردد.

بر اين اساس، معناى سخن ابن عباس كه فرمود: «آن دو، دو روز از روزهاى خداوند (ايّام اللَّه) است» آشكار مى‌گردد؛ يعنى دو دوره زمانى است كه دوره نخست آن هزار سال و دوره كامل آن پنجاه هزار سال است.[١]

«خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ»

پرسش: خداوند متعال مى‌فرمايد: «قُلْ أَ إِنَّكُمْ لَتَكْفُرُونَ بِالَّذِي خَلَقَ الْأَرْضَ فِي يَوْمَيْنِ وَ تَجْعَلُونَ لَهُ أَنْداداً ذلِكَ رَبُّ الْعالَمِينَ. وَ جَعَلَ فِيها رَواسِيَ مِنْ فَوْقِها وَ بارَكَ فِيها وَ قَدَّرَ فِيها أَقْواتَها فِي أَرْبَعَةِ أَيَّامٍ ... ثُمَّ اسْتَوى‌ إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ ... فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ فِي يَوْمَيْنِ»[٢]. در آيه ديگرى مى‌فرمايد: «أَ أَنْتُمْ أَشَدُّ خَلْقاً أَمِ السَّماءُ بَناها. وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها»[٣]

و در آيه‌اى نيز مى‌فرمايد: «اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ ما بَيْنَهُما فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ»[٤]

همچنين در هفت مورد ديگر از قرآن، سخن از آفرينش شش روزه زمين و آسمان به ميان آمده است.

اكنون از دو جهت پرسش وجود دارد: نخست آنكه آيه اوّل دلالت بر اين دارد كه زمين، پيش از آسمان آفريده شده، در حالى كه آيه دوم تصريح دارد كه «دحو الأرض» پس از آفرينش آسمان صورت گرفته است: «وَ الْأَرْضَ بَعْدَ ذلِكَ دَحاها».

[١] . الإتقان في علوم القرآن، ٣/ ٨٣.

[٢] . فصّلت/ ٩- ١٢« بگو آيا شماييد كه واقعاً به آن كسى كه زمين را در دو هنگام آفريد، كفر مى‌ورزيد ... و درزمين از فراز آن‌[ لنگر آسا] كوهها نهاد و در آن خير فراوان پديد آورد و مواد خوراكى آن را در چهار هنگام اندازه‌گيرى كرد ... سپس آهنگ آفرينش آسمان كرد، در حالى كه بخارى بيش نبود، ... پس آنها را به صورت هفت آسمان در دو هنگام مقرّر داشت».

[٣] . نازعات/ ٢٧- ٣٠« آيا آفرينش شما دشوارتر است يا آسمانى كه خداوند بر پا كرده ... و پس از آن زمين را با غلطانيدن گسترانيد».

[٤] . سجده/ ٤.