نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٢٩ - ديدار يا چشم داشت

ديدار يا چشم داشت‌

پرسش: ظاهر شمارى از آيات قرآن بر رؤيت خداوند در قيامت دلالت دارد؛ مانند آيه‌ «وُجُوهٌ يَوْمَئِذٍ ناضِرَةٌ. إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ»[١] و «وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرى‌. عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهى‌»[٢]؛ اما ظاهر آيه‌ «لا تُدْرِكُهُ الْأَبْصارُ»[٣] و «يُحِيطُونَ بِهِ عِلْماً»[٤] رؤيت خداوند را انكار مى‌كند.

چگونه مى‌توان اين آيات را تبيين كرد؟

پاسخ: واژه «نظر» گاهى به معناى «ديدن» و گاهى «انتظار و اميد» است. در آيه نخست، واژه «نظر» به معناى نگاه اميدوارانه بندگان به رحمت خداوند در روز قيامت است.

در واقع، آن روز همه نگاهها به خداوند است و مؤمنان نيز اميدوارانه در انتظار پاداش الهى و تحقّق وعده‌هاى پروردگار خويش مى‌باشند.

زمخشرى در اين باره مى‌نويسد: «ناظرةٌ» يعنى چشم انتظار نعمتهاى پروردگارند و به هيچ چيز ديگرى جز او اميد ندارند؛ مانند آنكه گفته شود: «أنا الى فلان ناظر ما يصنع بي»؛ يعنى من منتظرم كه فلانى با من چه مى‌كند؛ همان گونه كه شاعر گفته است:

يعنى وقتى اميدوارانه به تو به عنوان يك پادشاه مى‌نگرم، چون درياى نعمت در اختيار توست، توقع افزودن نعمت دارم.

زمخشرى مى‌افزايد: يكى از روزهايى كه در مكه بودم، هنگام ظهر كه مردم به استراحت پرداخته بودند، شنيدم كه دخترك نيكويى با خود مى‌گويد: «عُيينتي نويظرةٌ إلى اللَّه وإليكم»؛ يعنى با چشمان كوچكم چشم انتظار كرم شما و خدايتان هستم و به خداوند چشم اميد دارم.

كلمه «نويظرة» مصغّر نظر است و به معناى چشم انتظار آمده است؛ لذا معناى جمله‌ «إِلى‌ رَبِّها ناظِرَةٌ» اين است كه در روز قيامت نگاه مؤمنان، تنها به خداست و به نعمتهاى او چشم اميد دارند؛ همچنان كه در دنيا نيز تنها به او اميد داشتند و نيز تنها از

[١] . قيامت/ ٢٢- ٢٣.

[٢] . نجم/ ١٣ و ١٤.

[٣] . انعام/ ١٠٣.

[٤] . طه/ ١١٠.