نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٩٨ - جمع غيرعاقل
در «سنن ابن ماجه» اين چنين آمده است: «لاتسافر المرأة سفر ثلاثة أيّام فصاعداً إلّامع ...».[١]
در «صحيح بخارى» هم آمده است: «لاتسافر المرأة ثلاثة أيّام إلّامع ذي محرم».
در حاشيه «بخارى» مرقوم شده است: «در نسخه ديگرى «فوق ثلاثة أيّام» آمده است».[٢]
بخارى اين حديث را به دو صورت ديگر نقل كرده است: «لاتسافر المرأة يومين إلّا ومعها زوجها أو ذو محرّم»[٣]، «لاتسافر المرأة مسيرة يومين إلّاومعها زوجها أو ذو محرم».[٤]
مقتضاى جمع ميان اين تعبيرهاى گوناگون اين است كه نهى زنان از مسافرت بدون همراه محرم، مربوط به سفرى است كه بيش از دو روز طول بكشد، از اين رو فقيهان از عبارت «فوق ثلاثة أيّام» كه در سخن پيامبر صلى الله عليه و آله آمده است، سه روز و بيشتر را استنباط كردهاند.
جمع غيرعاقل
جايز است حكم جمع مؤنث به جمع غيرعاقل نيز داده شود. خداوند مىفرمايد:
«فَأَرْسَلْنا عَلَيْهِمْ رِيحاً صَرْصَراً فِي أَيَّامٍ نَحِساتٍ»[٥]؛ پسبر آنان تندبادىتوفنده درروزهايى شوم فرستاديم. دراينآيه، ايام كه جمعمكسّر «يوم» است، باجمع مؤنثسالموصف شده است، در حالى كه «يوم» به دليل آيه «فِي يَوْمِ نَحْسٍ مُسْتَمِرٍّ»[٦] مذكّر است.
ابوحيّاناندلسى مىنويسد: «نحسات» صفت «أيّام» استكه با «الف و تاء» جمع بستهشده است. اين واژه جمعِ صفتى است كه با آن، موجود عاقل وصفمىشود.[٧]
زمخشرى درباره آيه «وَ مِنْ آياتِهِ اللَّيْلُ وَ النَّهارُ وَ الشَّمْسُ وَ الْقَمَرُ لا تَسْجُدُوا لِلشَّمْسِ
[١] . سنن ابن ماجه، ٢/ ٢١١؛ باب ١٠١٤« المرأة تحجّ بغير وليّ»، شماره ٢٩٤٧.
[٢] . صحيح بخارى، ٢/ ٥٤، باب التقصير في السفر، شماره ٤.
[٣] . همان، ص ٧٧، باب مسجد بيت المقدس.
[٤] . صحيح بخارى، ٣/ ٥٦، باب الصوم يوم النحر.
[٥] . فصّلت/ ١٦.
[٦] . قمر/ ١٩.
[٧] . البحر المحيط، ٧/ ٤٩١.