نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٠٦ - هفت آسمان برين
وى مىافزايد: انطباق حركات محسوس بر هريك از هيئتهاى قديم و جديد، امرى ممكن است، ليكن اين امكان نيز وجود دارد كه تحقيقات دانشمندان در هيئت، به نظريههاى نوينى بينجامد كه مآلًا وضعيتهاى سوم و چهارمى را در پى داشته باشد. از اين رو نمىتوان قاطعانه به اين كشفيات ايمان آورد؛ مگر آنكه مشاهده شود يا وحى به صحت يكى از آنها تصريح كند و به هر حال، حكمت الهى مستلزم اين است كه اين مطلب صريحاً در قرآن بيان نشود.[١]
بارى، ما بر اين باوريم كه ديدگاه علامه طباطبايى از ديگر ديدگاهها بهتر است.
وى در اين باره مىگويد: «از ظاهر آيات استفاده مىشود كه آسمان دنيا همان جهان ستارگانى است كه بالاى سرِ ماست و آسمانهاى هفتگانه، فضاهاى بر روى هم است كه نزديكترين آنها به ما همين عالم ستارگان است، ولى در قرآن درباره شش آسمان باقيمانده چيزى جز اينكه آنها بر روى هم قرار دارند، نيامده است و مقصود از اجرام آسمانى (چه منظومه شمسى يا هر منظومه ديگر) هفت آسمان نيست.
و اينكه در قرآن كريم جايگاه فرشتگان، آسمانها ذكر شده است كه از آنجا بر زمين نازل مىشوند و از زمين به آنجا باز مىگردند و يا اينكه آسمانها را داراى درهايى دانسته است كه هنگام نزول بركات باز مىشود، همگى بيانگر وجود نوعى ارتباط ميان عوالم فرشتگان و آسمانهاى هفتگانه است، ليكن نه به سان تعلق آنها به جسمانيّات؛ زيرا فرشتگان داراى عوالم ملكوتى مترتب برهم هستند كه از آن عوالم به هفت آسمان تعبير شده است و آثار آن عوالم به لحاظ برترى و فراگيرى، به اين آسمانها نسبت داده شده است و اين نوعى تسامح در تعبير است كه با هدف نزديك كردن مطالب به ذهنهاى بسيط از آن استفاده شده است».[٢]
«جيمز آرتور»، روان شناس فنلاندى مقيم انگليس تصويرى از هفت آسمان به دست داده كه تاحدودى به انگاره ما از اين مسئله مىماند. وى بر اين باور است كه كره زمين در ميان فضايى كه از هر سو آن را احاطه كرده، واقع است. پيرامون زمين را كراتى فرا گرفته كه بر روى هم قرار دارند و هفت طبقه را تشكيل مىدهند و هر طبقهاى داراى دو لايه بالا و پايين است كه آكنده از حيات است.
[١] . همان، ص ٦.
[٢] . الميزان، ١٧/ ٣٩٢- ٣٩٣.