نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٧٨ - پند بىحاصل

حاضر به پذيرايى از آن دو نشدند. از اين رو اگر تركيب آيه به جاى «استطعما اهلها»، «استطعماهم» بود، ضمير «هم» فقط به نخستين افرادى برمى‌گشت كه از آنان درخواست غذا شده بود، نه همه اهالى روستا، و چنين تركيبى خلاف مقصود خداوند است.[١]

همسانى بيع و ربا

اشكال شده كه به جاى‌ «إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا» بايد گفته مى‌شد: «ان الرّبا مثل البيع»! ليكن اين اشكال نشان دهنده غفلت مستشكل از دليل اين تشبيه است؛ زيرا رباخواران بر اين پندار بودند كه بيع همان رباست و به زعم خود، آثار و پيامدهاى ربا را بر بيع نيز بار مى‌كردند و به همين دليل براى آنان شگفت‌آور بود كه بيع، حلال و ربا، حرام باشد! بر اساس پندار مذكور ادعا كردند كه بيع هم از نظر سودآورى، مانند رباست، پس چرا بايد بيع حلال باشد و ربا، حرام؟!

خداوند متعال نيز سخن آنان را بى‌كم و كاست در قرآن نقل كرده است تا زشتى آن را بيش از پيش آشكار سازد: «الَّذِينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ إِلَّا كَما يَقُومُ الَّذِي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا»[٢]؛ كسانى كه ربا مى‌خورند، [از گور] بر نمى‌خيزند مگر مانند برخاستنِ كسى كه شيطان بر اثر تماس، آشفته سَرَش كرده است. اين بدان سبب است كه آنان گفتند داد و ستد صرفاً مانند رباست و حال آنكه خدا داد و ستد را حلال و ربا را حرام گردانيده است.

خداوند آنان را به خاطر اين سخن سرزنش مى‌كند؛ زيرا هيچ يك از آثار زيانبار ربا در بيع نيست و به همين دليل، تشبيه مذكور در آيه، برخاسته از وسوسه‌هاى شيطانى است كه در عقل آنان نفوذ كرده است.[٣]

پند بى‌حاصل‌

اشكال كرده‌اند كه شايسته بود به جاى تركيب‌ «وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ»[٤]؛ (و مَثَل [دعوت كننده‌] كافران چون مَثَل كسى است كه حيوانى را ... بانگ مى‌زند)

[١] . تفسير البحر المحيط، ٦/ ١٥١.

[٢] . بقره/ ٢٧٥.

[٣] . ر. ك: الهدى إلى دين‌المصطفى، ١/ ٣٩٧- ٣٩٨.

[٤] . بقره/ ١٧١.