پدران خود، و برخى فاسق، كه اين تعبير، همه همراهان او را كه به سلامت فرود آمدند شامل مى‌شود. و طبعاً اينكه به بنى اسرائيل فرمود: فرزندان آنانكه با نوح در كشتى بودند (كه طبعاً مؤمن بودند) همه آنها را شامل مى‌شود. اما اگر نسل فرزندان نوح فقط مراد بودند بهتر بود مى‌فرمود ذريّه نوح و نيازى به اين پيچش غلط انداز در عبارت نيز نبود.

دليل سخن كلبى و ديگران نيز تأثير پذيرى از روايات اسرائيلى است كه ظاهر عبارت آيه از آن ابا دارد.

مى‌ماند اينكه فرمود: «وَ جَعَلْنا ذُرِّيَّتَهُ هُمُ الْباقِينَ»[١] (فرزندان وى را ماندگاران كرديم) كه از آن استفاده مى‌شود كه همه بشر از نسل نوح‌اند و از ديگران نسلى برجاى نمانده. اما در روايت ابى الجارود از امام باقر عليه السلام ذيل آيه ياد شده نقل شده كه فرمود: «يعنى ماندگاران بر حق و پيامبرى و كتاب و ايمان از نسل او. و گرنه هركه از فرزندان آدم در زمين است از نسل نوح نيست» و سپس به آيه‌ «ذُرِّيَّةَ مَنْ حَمَلْنا مَعَ نُوحٍ» استدلال فرمود.[٢]

اين تأويلى بسيار موجّه است كه آيه زير نيز آن را تحكيم مى‌كند: «وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً وَ إِبْراهِيمَ وَ جَعَلْنا فِي ذُرِّيَّتِهِمَا النُّبُوَّةَ وَ الْكِتابَ»[٣] به حق نوح و ابراهيم را فرستاديم و در ميان فرزندان آن دو نبوّت و كتاب را قرار داديم. و همين معناى «ماندگارى» است كه در آن آيه ديگر فرمود: «وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ»[٤] و آن را براى پس از خود سخنى جاويدان كرد. و نيز فرمود: «فَلَوْ لا كانَ مِنَ الْقُرُونِ مِنْ قَبْلِكُمْ أُولُوا بَقِيَّةٍ يَنْهَوْنَ عَنِ الْفَسادِ فِي الْأَرْضِ»[٥]. پس چرا از نسلهاى پيش از شما خردمندانى نبودند كه مردم را از فساد در زمين باز دارند؟

ماندگاران در اصطلاح قرآن، وارثان كتب و پيامبرى و ايمانند كه امر به معروف و نهى از منكر مى‌كنند، اين ماندگارى است؛ و جز اين فنا و نابودى، و اين همان است كه در نسل نوح و ابراهيم عليه السلام تحقق يافت.

[١] . صافات/ ٧٧.

[٢] . تفسير قمى ٢/ ٢٢٣.

[٣] . حديد/ ٢٦.

[٤] . زخرف/ ٢٨.

[٥] . هود/ ١١٦.