نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٢٢ - «و الوزن يومئذ الحق»

فِيها بِغَيْرِ حِسابٍ»؛[١] كه بر روزىِ بدون حساب مؤمنان در بهشت دلالت دارد.

همچنين‌ «إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ»[٢]؛ يعنى صابران از اجر بى‌حساب برخوردارند. درباره كافران مى‌فرمايد: «أُولئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِ رَبِّهِمْ وَ لِقائِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَلا نُقِيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً»[٣]؛ يعنى اعمال كافران حبط مى‌شود و هيچ ارزشى ندارد. اكنون چگونه مى‌توان اين دو دسته آيات را تبيين كرد؟

پاسخ: هيچ يك از آيات قرآن بر نفى محاسبه و سنجش اعمال دلالت نمى‌كند و مراد آياتى هم كه به زعم برخى، بر اين معنى دلالت مى‌كند، چيز ديگرى است. در واقع معناى آيه‌ «إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ ...» اين است كه صابران بيش از آنچه مستحق پاداش هستند، از اجر و پاداش بى‌حساب ديگرى نيز برخوردارند. همچنين معناى آيه مربوط به كافران اين است كه اعمال كسانى كه حبط شده، هيچ ارزش و جايگاهى نزد خداوند ندارد.

مرحوم طبرسى در توضيح آيه شريفه‌ «وَ الَّذِينَ اتَّقَوْا فَوْقَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَ اللَّهُ يَرْزُقُ مَنْ يَشاءُ بِغَيْرِ حِسابٍ»[٤] به چند قول اشاره كرده است:

١. معناى آيه اين است كه خداوند به پرهيزگاران نعمت فراوان و گسترده‌اى مى‌دهد و در فراوانى آن، حساب و كتابى وجود ندارد.

٢. مراد اين است كه خداوند به اقتضاى فضلش، هم در دنيا بيش از مقدار اعمال و ايمان بندگان و حتّى با وجود كفرورزى برخى بندگان به آنان روزى مى‌دهد و هم در آخرت بيش از مقدار استحقاق نيكوكاران به آنان پاداش مى‌دهد.

٣. خداوند مى‌بخشد، بى‌آنكه كسى او را بر اين بخشش بازخواست كند و نيز مجازات مى‌كند، بى آنكه كسى او را بر اين امر مؤاخذه كند.

٤. قطرب گفته است معناى آيه اين است كه عطا و بخشش خداوند فراتر از عدد و رقم است؛ زيرا آنچه خداوند قدرتش را دارد، بى‌نهايت و بى‌شمار است. در واقع بخشش خداوند مانند بخشش هزار از دو هزار يا ده از صد نيست؛ زيرا چنين امرى درباره نعمتهاى محدود و معدود است، ولى نعمتهاى بى‌شمار خداوند را نمى‌توان‌

[١] . غافر/ ٤٠.

[٢] . زمر/ ١٠.

[٣] . كهف/ ١٠٥.

[٤] . بقره/ ٢١٢.