نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٣٣ - كشتار فرزندان بنى اسرائيل

«اختلاف موجب» دانسته‌اند. زركشى مى‌گويد:

واژه «الّذى» در آيه سوره سبأ كه به شكل مؤنّث «الّتى» آمده، وصف «نار» است.

دليل آن اين است كه در آيه سوره سجده: «وَ أَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأْواهُمُ النَّارُ كُلَّما أَرادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْها أُعِيدُوا فِيها وَ قِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ»[١] كلمه «نار» در جمله‌ «ذُوقُوا عَذابَ النَّارِ» جاى ضمير نشسته و چون براساس قواعد عرب، ضمير قابل وصف نيست، جايگزين آن نيز قابل وصف نمى‌باشد؛ لذا در اين آيه، خود مضاف (عذاب) وصف شده و از همين رو «الّذى» مذكّر آمده است، ولى در آيه سوره سبأ هيچ مانعى براى موصوف قرار گرفتن كلمه «نار» نبوده و لذا «الّتى» آمده و وصف آن قرار گرفته است.

امّا دليل جايگزينى «نار» براى ضمير در آيه سوره سجده اين است كه قبلًا دو بار براى اين كلمه ضمير آورده شده؛ زيرا ابتدا فرمود: «فَمَأْواهُمُ النَّارُ» سپس ضمير «ها» در جمله‌ «يَخْرُجُوا مِنْها» و نيز ضمير «ها» در جمله‌ «أُعِيدُوا فِيها» به «نار» ارجاع شده و به دليل پرهيز از تعدّد ضمير، براى بار سوم به جاى «عذابها» فرمود «عذاب النّار» و به اين شكل، كلمه «النّار» جايگزين ضمير «ها» شد.

عدّه‌اى نيز بر اين باورند كه موصول در هر دو آيه، وصف «نار» است، ولى در سوره سجده به اعتبار معناى نار؛ يعنى «جحيم» يا «حريق» كه مذكّر است، وصف آن هم مذكّر؛ يعنى «الذى» آمده است. افزون بر سه وجه ياد شده، استحسانات ديگرى نيز در اين باره گفته شده كه به دليل طولانى شدن سخن، از ذكر آن خوددارى مى‌گردد.

كشتار فرزندان بنى اسرائيل‌

پرسش: آيا فرعون پسران خردسال بنى اسرائيل را پيش از بعثت موسى عليه السلام به قتل مى‌رساند يا پس از آن؟

شمارى از آيات سوره غافر[٢] و اعراف‌[٣] بر اين معنى دلالت دارد كه فرعون پس از

[١] . سجده/ ٢٠.

[٢] . غافر/ ٢٣- ٢٥« وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا مُوسى‌ بِآياتِنا وَ سُلْطانٍ مُبِينٍ. إِلى‌ فِرْعَوْنَ وَ هامانَ وَ قارُونَ فَقالُوا ساحِرٌ كَذَّابٌ. فَلَمَّا جاءَهُمْ بِالْحَقِّ مِنْ عِنْدِنا قالُوا اقْتُلُوا أَبْناءَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ وَ اسْتَحْيُوا نِساءَهُمْ»؛ به يقين، موسى را با آيات خود و حجّتى آشكار به سوى فرعون و هامان و قارون فرستاديم، ولى آنان در پاسخ گفتند: موسى افسونگرى شيّاد است و زمانى كه موسى حقيقت را از جانب ما براى آنان آورد، گفتند: پسران كسانى را كه به او ايمان آورده‌اند، بكشيد و زنانشان را زنده بگذاريد.

[٣] . اعراف/ ١٢٧« وَ قالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِ فِرْعَوْنَ أَ تَذَرُ مُوسى‌ وَ قَوْمَهُ لِيُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ وَ يَذَرَكَ وَ آلِهَتَكَ قالَ سَنُقَتِّلُ أَبْناءَهُمْ وَ نَسْتَحْيِي نِساءَهُمْ وَ إِنَّا فَوْقَهُمْ قاهِرُونَ».