نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٣٤٧ - «عبس و تولى»
ويژگيهاى اخلاقى و رفتارى او آگاه است، هرگز چنين رفتار زشتى را به او نسبت نمىدهد؛ به ويژه اگر انبيا رفتار زننده و خشنى با مردم داشته باشند، مايه رنجشخاطر و گريز آنان از پذيرش دعوتشان خواهد شد و پيامبران از چنين رفتارى نهى شدهاند.
افزون بر پاسخهاى ياد شده، مرحوم طبرسى از امام صادق عليه السلام نقل مىكند كه آيات مورد بحث درباره مردىاز بنىاميّه نازل شده كه در كنار رسولخدا صلى الله عليه و آله ايستاده بود و زمانى كه «ابن امّ مكتوم» آمد، چهرهاش را در هم كشيد و خودش را به نشانه ناخرسندىاز او تكانىداد و با چهرهاى اخم كرده، به او پشت كرد. در اين زمان آيات نخست سوره عبس نازل شد و او را به دليل چنين رفتارى توبيخ و سرزنش كرد.
مرحوم طبرسى مىافزايد: حتّى با فرض صحّت روايت نخست، عبوس بودن پيامبر صلى الله عليه و آله را در آن صحنه، گناه نمىدانيم؛ زيرا عبوس بودن يا گشادهرو بودن در برابر يك فرد نابينا يكسان است و او چيزى را نمىبيند تا مايه رنجش خاطرش شود و پيامبر بدين سبب توبيخ شود و اهميّت جايگاه مؤمنى كه در جستوجوى هدايت است، به او گوشزد گردد و به او گفته شود كه به دست آوردن دل مؤمنان براى ثبات ايمانشان، مهمتر از دلنوازى مشركانى است كه معلوم نيست ايمان آورند.
ايشان در ادامه از جبّايى چنين نقل مىكند كه حتّى اگر بپذيريم بروز چنين رفتارى از پيامبر، خطا و گناه است، مفاد آيات اين است كه تكرار اين رفتار در آينده گناه خواهد بود و دلالتى بر اين ندارد كه بار اوّل هم گناه بوده است؛ زيرا تا آن زمان نهيى نرسيده بود. آرى، اگر پس از نزول آيات و اعلان نهى اوّل، اين رفتار تكرار شود، مورد سرزنش قرار خواهد گرفت.
وى مىافزايد: گفتهاند كه رفتار «ابن امّ مكتوم» در قطع سخن پيامبر صلى الله عليه و آله نوعى بىادبى و بىاحترامى به پيامبر صلى الله عليه و آله بوده و روىگردانى پيامبر صلى الله عليه و آله از وى نيز براى تأديب بوده و نه تنها خطا نبود؛ بلكه برخوردى به موقع و نيكو بوده است. البتّه اگر گفته شود پيامبر صلى الله عليه و آله به دليل تهيدستى «ابن ام مكتوم» از او برگشته و به خاطر رياست و جاه و مقام افراد حاضر از قريش به آنان نزديك شده و خداوند به اين جهت او را توبيخ كرده، نادرستى اين سخن بر كسى پوشيده نيست.
سپس مرحوم طبرسى از امام صادق عليه السلام نقل مىكند كه پيامبر صلى الله عليه و آله هنگامى كه