مى‌كند و هرگز خود را تكذيب نمى‌كند. اين تو هستى كه تدبّر عميق نداشته و گمان اختلاف و تناقض مى‌برى. اكنون بگو ببينم كجاى قرآن داراى تناقض است؟ آنگاه آن شخص، مواردى از قرآن را برشمرد كه گمان تناقض مى‌برد و جوابهاى شافى و كافى از حضرت دريافت كرد[١] كه شرح آن خواهد آمد.

همچنين صاحب كتاب احتجاج نقل مى‌كند كه يكى از ملحدان (خدا ناباوران) نزد مولا اميرمؤمنان عليه السلام حضور يافت و عرضه كرد: اگر در قرآن، تناقض و اختلاف وجود نداشت، هر آينه به دين اسلام مشرّف مى‌شدم! حضرت به وى فرمود: در كجاى قرآن تناقض وجود دارد؟ آن فرد، مواردى را برشمرد و متعاقباً جواب وافى و كافى دريافت و سپس تشكّر نمود و به دين اسلام مشرّف گرديد.[٢]

عبدالرّزاق- مفسّر- از سعيد بن جُبير نقل مى‌كند: شخصى نزد ابن عباس آمد و گفت: مواردى را در قرآن مى‌يابم كه با هم سازش ندارند! ابن عباس به وى گفت: كدام است؟ آيا گمان برده‌اى؟ گفت: گمان نبرده‌ام، بلكه تناقض آشكار است!

ابن عباس به وى گفت: برخى از آنچه پنداشته‌اى بياور! آنگاه آن فرد مواردى برشمرد كه گمان اختلاف مى‌برد و متعاقباً ابن عباس شرح و توضيح مى‌داد و گمان اختلاف را مى‌زدود[٣] كه شرح آن خواهد آمد. حتّى برخى پنداشته‌اند كه گاه ابن عباس از جواب دادن به آنان باز مى‌ماند:

ابو عبيده از ابى مليكه نقل مى‌كند كه فردى از ابن عباس پرسيد: آيه‌ «فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ»[٤] و «فِي يَوْمٍ كانَ مِقْدارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ»[٥] در تناقض نيست؟ زيرا روز رستاخيز يا هزار سال است يا پنجاه هزار سال!

ابن مليكه مى‌گويد: ابن عباس در پاسخ وى فرو ماند و گفت: شايد حكايت از دو روز باشد. خدا بهتر مى‌داند؟![٦]

ولى چنين نيست، بلكه ابن عباس به گونه‌اى سربسته، جواب روشن داده است؛

[١] . التوحيد صدوق، ص ٢٥٥، ح ٥، بحارالأنوار، ٩٠/ ١٢٧- ١٤٢.

[٢] . احتجاج طبرسى، ١/ ٣٥٨- ٣٥٩، بحارالأنوار، ٩٠/ ٩٨- ١٢٧.

[٣] . الإتقان في علوم القرآن، ٣/ ٧٩، نوع ٤٨.

[٤] . سجده/ ٥.

[٥] . معارج/ ٤.

[٦] . الإتقان في علوم القرآن، ٣/ ٨٣.