«وَ لا تَسُبُّوا الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ فَيَسُبُّوا اللَّهَ عَدْواً بِغَيْرِ عِلْمٍ»[١]؛ به آنان كه جز خدا را مى‌خوانند، دشنام مدهيد؛ زيرا آنان از روى دشمنىِ جاهلانه، خدا را دشنام خواهند داد.

مقصود از مشركان، بتهاى ايشان است؛ يعنى به آنچه مشركان مى‌پرستند، دشنام و ناسزا نگوييد.

«وَ الَّذِينَ يَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لا يَسْتَجِيبُونَ لَهُمْ بِشَيْ‌ءٍ»[٢]؛ و كسانى كه [مشركان‌] جز او مى‌خوانند، هيچ پاسخى به آنان نمى‌دهند.

«وَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ لا يَسْتَطِيعُونَ نَصْرَكُمْ وَ لا أَنْفُسَهُمْ يَنْصُرُونَ»[٣]؛ و كسانى را كه به جاى او مى‌خوانيد نه مى‌توانند شما را يارى كنند و نه خويشتن را.

«وَ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِهِ ما يَمْلِكُونَ مِنْ قِطْمِيرٍ. إِنْ تَدْعُوهُمْ لا يَسْمَعُوا دُعاءَكُمْ وَ لَوْ سَمِعُوا مَا اسْتَجابُوا لَكُمْ وَ يَوْمَ الْقِيامَةِ يَكْفُرُونَ بِشِرْكِكُمْ»[٤]؛ وكسانى‌را كه به‌جز او مى‌خوانيد، مالكِ پوست هسته خرمايى [هم‌] نيستند. اگر آنها را بخوانيد، دعاى شما را نمى‌شنوند و اگر [فرضاً] بشنوند، اجابتتان نمى‌كنند و روز قيامت شرك شما را انكار مى‌كنند.

«قالُوا نَعْبُدُ أَصْناماً فَنَظَلُّ لَها عاكِفِينَ. قالَ هَلْ يَسْمَعُونَكُمْ إِذْ تَدْعُونَ. أَوْ يَنْفَعُونَكُمْ أَوْ يَضُرُّونَ»[٥]؛ گفتند: بتانى را مى‌پرستيم و همواره ملازم آنهاييم. گفت: آيا وقتى دعا مى‌كنيد، از شما مى‌شنوند يا به شما سود و زيان مى‌رسانند؟

تثنيه به جاى جمع‌

در موارد فراوانى، از لفظ تثنيه، جمع اراده مى‌شود و بر اين اساس، گاهى برگشت ضمير جمع به لفظ مثنّى‌ به اعتبار معناى مرجع است؛ زيرا اگرچه مرجع ضمير، مثنّى است، ليكن از آن، «دو گروه» اراده شده است كه قطعاً دو گروه، جمع به حساب مى‌آيند؛ زيرا يك گروه به تنهايى جمع است، چه رسد به دو گروه كه به‌

[١] . أنعام/ ١٠٨.

[٢] . رعد/ ١٤.

[٣] . أعراف/ ١٩٧.

[٤] . فاطر/ ١٣ و ١٤.

[٥] . شعراء/ ٧٣- ٧١.