نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٢٧٩ - سخنى در باب چشم زخم

سخنى در باب چشم زخم‌

گفته‌اند از جمله شواهد تاثير پذيرى قرآن از محيط عرب جاهلى، پذيرش تأثير چشم زخم است كه در چند جاى قرآن ديده مى‌شود:

يك. در آيه ٦٧ سوره يوسف كه از زبان يعقوب عليه السلام حكايت مى‌كند: فرزندان من! از يك در وارد نشويد بلكه از درهاى مختلف وارد شويد و من از جانب خدا بى نيازتان نمى‌كنم [و دفع شر نمى‌توانم بكنم‌] حكم تنها از آن اوست؛ بر او تكيه دارم و همگان بايد چنين باشند.[١]

گويند: اين سخن را بدان جهت گفت كه مى‌ترسيد چشم زخم به ايشان برسد، زيرا پسرانش صاحب جمال كمال و هيبت و شوكتى چشمگير بودند آن هم ده برادر.[٢]

دو. آيه معروف به «إن يكاد» «وَ إِنْ يَكادُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَيُزْلِقُونَكَ بِأَبْصارِهِمْ ...»[٣] كه ترجمه آن چنين است: نزديك بود كه كافران با نگاه خود تو را هدف قرار دهند، آن گاه كه آيات قران را مى‌شنيدند و مى‌گفتند: او ديوانه است؛ ولى قرآن جز ذكرى براى جهانيان نيست. گفته‌اند «ليزلقونك» يعنى تو را با چشم زخم مورد اصابت قرار مى‌دهند. طبرسى گويد: مفسّران همه بر اين باورند كه مراد از آيه همين معنى است.[٤]

سه. آيه‌ «وَ مِنْ شَرِّ حاسِدٍ إِذا حَسَدَ».[٥] گفته‌اند يعنى از شر دو چشمانش.[٦] ابن ابى عمير نيز روايت كرده كه امام فرمود: آيا نديدى كه با چشمان باز نگاه مى‌كند؛ اين همان چشم زخم است.[٧]

سخن در اينجا از دو جهت مطرح مى‌شود: اولا. آيا اساساً قرآن سخنى از چشم‌

[١] . يوسف/ ٦٧.

[٢] . مجمع البيان، ٥/ ٢٤٩.

[٣] . قلم/ ٥١- ٥٢.

[٤] . مجمع البيان، ١٠/ ٣٤١.

[٥] . فلق/ ٥.

[٦] . مجمع البيان، ١٠/ ٥٦٩.

[٧] . معانى الاخبار صدوق، صفحه ٢١٦.