نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٢٤ - ٨ غروبگاه گل آلود

٨. غروبگاه گِل آلود

خداوند متعال درباره ذوالقرنين مى‌فرمايد: «حَتَّى إِذا بَلَغَ مَغْرِبَ الشَّمْسِ وَجَدَها تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ»[١]؛ تا آنگاه كه به غروبگاه خورشيد رسيد، به نظرش آمد كه خورشيد در چشمه‌اى گل آلود و سياه غروب مى‌كند. «الحمأ» گل گنديده‌اى است كه رنگش به سياهى گراييده و در زير آبهاى راكد رسوب مى‌كند و يا در كنار آنهاست ... و «حمأ مسنون» گِلى است كه از آن بويى متعفّن مى‌آيد.[٢] «عين حامية» هم قرائت شده كه به معناى چشمه آب گرم است.

مفسران گفته‌اند: ذوالقرنين آهنگ سرزمينهاى مغرب زمين كرد و از راهى رفت كه به گمانش او را به آنجا مى‌رساند تا اينكه به اقصاى مغرب رسيد؛ به گونه‌اى كه نتوانست به راه خود ادامه دهد و بر ساحل درياى آتلانتيك توقف كرد. آنجا اين گونه دريافت كه خورشيد در دريايى متلاطم و با رنگ سبز مايل به سياه، غروب مى‌كند. آن زمانها اقيانوس اطلس به «درياى ظلمات» شهره بود. ذوالقرنين از آنجا به كشورهاى تونس و مراكش رفت تا به درياى مديترانه رسيد و اين بار نيز چنين به نظرش آمد كه آنجا غروبگاه خورشيد است. رنگ دريا، آبى مايل به سياهى و در همان حال، پر آب و ناپيدا كرانه بود.[٣]

سيّد قطب مى‌گويد: ارجح آن است كه گفته شود ذوالقرنين كنار ريزشگاه يكى از رودخانه‌ها بود[٤]؛ همانجا كه گياهان فراوانى مى‌رويد و اطراف آنها گل لغزنده‌اى (حَمَأ) وجود دارد؛ با تالابهايى كه گويا چشمه‌هاى آب هستند ... و مشاهده كرد كه خورشيد همانجا غروب مى‌كند: «وَجَدَها تَغْرُبُ فِي عَيْنٍ حَمِئَةٍ»[٥]؛ به نظرش آمد كه [خورشيد] در چشمه‌اى گِل آلود و سياه غروب مى‌كند.

ما در اين كتاب درباره ذوالقرنين سخن خواهيم گفت و به نظر ما قول نزديك به‌

______________________________
(١). كهف/ ٨٦.

(٢). خداوند مى‌فرمايد: «إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ»، حجر/ ٢٨؛ ر. ك: آيات ٢٦ و ٣٣ ازهمان سوره.

(٣). ر. ك: تفسير مراغى، ١٦/ ١٦. واژه «حمئة» به معناى درياى پر آب و ناپيدا كرانه است.

(٤). يكى از معانى عين، ريزشگاه آب قنات است.

(٥). في ظلال القرآن، ١٦/ ٦ (مجلّد ٥، ص ٤٠٩).

[١] . كهف/ ٨٦.

[٢] . خداوند مى‌فرمايد:« إِنِّي خالِقٌ بَشَراً مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ مَسْنُونٍ»، حجر/ ٢٨؛ ر. ك: آيات ٢٦ و ٣٣ ازهمان سوره.

[٣] . ر. ك: تفسير مراغى، ١٦/ ١٦. واژه« حمئة» به معناى درياى پر آب و ناپيدا كرانه است.

[٤] . يكى از معانى عين، ريزشگاه آب قنات است.

[٥] . في ظلال القرآن، ١٦/ ٦( مجلّد ٥، ص ٤٠٩).