پرسش: تعبير (أَحْسَنُ الْخالِقِينَ)[١] درباره خداوند متعال در دو آيه از قرآن آمده است و اين تعبير ظهور در اين معنى دارد كه براى هستى و پديده‌هاى آن، آفريدگارانى وجود دارد و خداوند بهترين آنان است! اين در حالى است كه آيه‌ «أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ»[٢] و آيات ديگر، وجود هر خالق ديگرى غير از خداوند متعال را نفى مى‌كند و او را خالق مطلق همه چيز مى‌داند.

پاسخ: واژه «خَلق» در اصل به معناى ابداع و ايجاد صورتى با تركيب خاص و ساختگى است و اين معنايى است عام و فراگير؛ زيرا خداوند خود در گزارش سخن عيساى مسيح عليه السلام مى‌فرمايد: «أَنِّي أَخْلُقُ لَكُمْ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ فَأَنْفُخُ فِيهِ فَيَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِ اللَّهِ ...»[٣] و باز مى‌فرمايد: «وَ إِذْ تَخْلُقُ مِنَ الطِّينِ كَهَيْئَةِ الطَّيْرِ بِإِذْنِي فَتَنْفُخُ فِيها فَتَكُونُ طَيْراً بِإِذْنِي»[٤] و لفظ «خلق» در زبان عرب به معناى ايجاد و ابداع چيزى است كه اگر براى نخستين بار و بدون پيشينه باشد، به خداوند اختصاص دارد؛ زيرا همه آفريده‌هاى خداوند داراى همين ويژگى است كه جديد، نو و بى‌نظير است. بر اين اساس فرمود: «أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ».[٥]

ابن انبارى مى‌نويسد: واژه «خلق» در سخن عرب به دو معنى است: يكى به معناى نخستين ايجاد و ديگرى به معناى تقدير و ساختن. عبارت‌ «أَحْسَنُ الْخالِقِينَ»[٦] يعنى «أحسن المقدّرين» و جمله‌ «وَ تَخْلُقُونَ إِفْكاً»[٧] يعنى «تقدّرون كذباً».

ابن سيّده نيز گويد: «خَلَق اللَّه الشّي‌ء، يخلُقُه خَلْقَاً» يعنى آن را از عدم به وجود آورد و ابن منظور مى‌گويد: «خَلْق» يعنى تقدير و «خَلَق الأديمَ يخلُقه خلقاً» يعنى پوست حيوان دبّاغى شده را پيش از بُرش اندازه گرفت تا قطعه‌اى از آن را براى مَشك يا كفش جدا كند.

[١] . ابن شهر آشوب، متشابهات القرآن، ٢/ ١٠٧.

[٢] . مؤمنون/ ١٤؛ صافّات/ ١٢٥.

[٣] . آل عمران/ ٤٩.

[٤] . مائده/ ١١٠.

[٥] . اعراف/ ٥٤.

[٦] . مؤمنون/ ١٤.

[٧] . عنكبوت/ ١٧.