نقد شبهات پيرامون قرآن كريم - معرفت، محمد هادى - الصفحة ٤٨٣ - ناهمخوانى ضمير و مرجع
همان گونه كه ملاحظه مىشود، در هر دو جا ضمير جمع مؤنث سالم پس از ضمير تثنيه تكرار شده است! آيه «هذانِ خَصْمانِ اخْتَصَمُوا فِي رَبِّهِمْ»[١] نيز دچار اشكال پيشين است.
خداوند خطاب به آدم و حوّا مىفرمايد: «اهْبِطا مِنْها جَمِيعاً بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنِ اتَّبَعَ هُدايَ فَلا يَضِلُّ وَ لا يَشْقى»[٢] كه اين آيه نيز حاوى همان اشكال پيشين است.
«فَأَزَلَّهُمَا الشَّيْطانُ عَنْها فَأَخْرَجَهُما مِمَّا كانا فِيهِ وَ قُلْنَا اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى حِينٍ»[٣] سپس به دنبال آن مىفرمايد: «قُلْنَا اهْبِطُوا مِنْها جَمِيعاً فَإِمَّا يَأْتِيَنَّكُمْ مِنِّي هُدىً فَمَنْ تَبِعَ هُدايَ فَلا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ»[٤].
بارى، آيات ذيل نيز همه دچار ناهمخوانى ضمير و مرجعند.
«قالا رَبَّنا ظَلَمْنا أَنْفُسَنا وَ إِنْ لَمْ تَغْفِرْ لَنا وَ تَرْحَمْنا لَنَكُونَنَّ مِنَ الْخاسِرِينَ. قالَ اهْبِطُوا بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ عَدُوٌّ وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى حِينٍ. قالَ فِيها تَحْيَوْنَ وَ فِيها تَمُوتُونَ وَ مِنْها تُخْرَجُونَ»[٥].
[١] . حج/ ١٩:« اين دو[ گروه] دشمنان يكديگرند كه درباره پروردگارشان باهم ستيزه مىكنند».
[٢] . طه/ ١٢٣:« همگى از آن[ مقام] فرود آييد، در حالى كه برخى از شما دشمن برخى ديگر است، پساگر براىشما ازجانبمن رهنمودى رسد، هركس ازهدايتم پيروىكند، نه گمراه مىشود و نه تيره بخت».
[٣] . بقره/ ٣٦:« پس شيطان هر دو را از آن بلغزانيد و از آنچه در آن بودند، ايشان را به در آورد و فرموديم: فرود آييد، شما دشمن همديگريد؛ و براى شما در زمين قرارگاه و تا چندى برخوردارى خواهد بود».
[٤] . بقره/ ٣٨:« فرموديم: جملگى فرود آييد. پس اگر از جانب من شما را هدايتى رسد، آنان كه هدايتم را پيروى كنند، برايشان بيمى نيست و غمگين نخواهند شد».
[٥] . أعراف/ ٢٣- ٢٥:« گفتند: پروردگارا! ما بر خويشتن ستم كرديم و اگر بر ما نبخشايى و به ما رحم نكنى، مسلّماً از زيانكاران خواهيم بود. فرمود: فرود آييد كه بعضى از شما دشمن بعضى[ ديگريد] و براى شما در زمين، تا هنگامى[ معيّن] قرارگاه و برخوردارى است. فرمود: در آن زندگى مىكنيد و در آن مىميريد و از آن برانگيخته خواهيد شد».